Het Prešerenplein is het bekendste plein van Ljubljana en het middelpunt van het oude centrum. Het plein ligt aan de rivier de Ljubljanica, bij de Tromostovje, de drie bruggen die het plein met de oude stad aan de overkant verbinden. Het plein is vernoemd naar France Prešeren (1800-1849), de belangrijkste dichter van Slovenië, die een groot deel van zijn leven in Ljubljana woonde. Een strofe uit zijn gedicht Zdravljica is de tekst van het Sloveense volkslied.
Op het plein staat een bronzen standbeeld van Prešeren uit 1905, met boven hem een muze. Aan het plein staan de roze Franciscanerkerk en verschillende gebouwen in art-nouveaustijl, zoals het Urbanc-huis met warenhuis Galerija Emporium. Aan de gevel van een huis aan de overkant kijkt een beeld van Julija Primic naar het standbeeld; zij was de vrouw van wie Prešeren hield, maar met wie hij nooit trouwde. Het plein is een ontmoetingsplek en wordt regelmatig gebruikt voor concerten, festivals en evenementen.
De Ljubljanica is de rivier die dwars door het centrum van Ljubljana stroomt en de oude stad scheidt van het nieuwere deel aan de overkant. Het is een karstrivier die ten zuiden van de stad ontspringt en onderweg meerdere keren onder de grond verdwijnt, waardoor ze ook wel de rivier met de zeven namen wordt genoemd. Al in de Romeinse tijd was de rivier een belangrijke handelsroute; in de rivierbedding zijn veel archeologische vondsten gedaan.
In het centrum wordt de Ljubljanica omzoomd door kaden die grotendeels door de architect Jože Plečnik zijn ontworpen. Langs het water zitten veel cafés en restaurants met terrassen, vooral in de zomer erg populair. Over de rivier liggen bekende bruggen zoals de Tromostovje, de Drakenbrug, de Slagersbrug en de Schoenmakersbrug. Verschillende bedrijven bieden rondvaarten aan, waarbij je de stad vanaf het water bekijkt. Ten oosten van Ljubljana mondt de Ljubljanica uit in de Sava, die uiteindelijk in de Donau uitkomt.
Het historische centrum van Ljubljana is grotendeels autovrij. Ook de grote verkeersader Slovenska cesta is in het centrum alleen nog toegankelijk voor bussen, taxi’s en fietsers. Met de auto kun je daarom niet tot in de oude stad rijden. Rond het centrum liggen verschillende parkeergarages, zoals onder het Kongresni trg en bij het Tivolipark, waar je per uur betaalt. Borden langs de toegangswegen geven aan waar nog plaats is.
Voordeliger is het om gebruik te maken van een van de P+R-terreinen aan de rand van de stad. Daar betaal je een laag dagtarief, waarbij vaak een retourrit met de stadsbus naar het centrum inbegrepen is. Voor de stadsbussen gebruik je de oplaadbare Urbana-kaart. In het centrum rijden kleine elektrische wagentjes, de Kavalir, die ouderen en mensen die slecht ter been zijn gratis vervoeren. Ook de deelfietsen van BicikeLJ zijn een handige manier om je door de stad te verplaatsen. Kijk voor de actuele tarieven en locaties op de website van de stad Ljubljana.
De Drakenbrug, in het Sloveens Zmajski most, ligt over de Ljubljanica aan de rand van de oude stad. De brug werd in 1901 geopend en was een van de eerste bruggen van gewapend beton in Europa. Ze werd gebouwd volgens het systeem van de Oostenrijkse ingenieur Josef Melan. De brug kwam in de plaats van een houten brug die bij de aardbeving van 1895 was beschadigd. Ze is in de stijl van de Weense Secession ontworpen.
Op de vier hoeken van de brug staan bronzen draken, het symbool van Ljubljana; de draak staat ook in het stadswapen. Volgens de legende zou de Griekse held Jason op zijn tocht met de Argonauten in de moerassen bij Ljubljana een draak hebben verslagen. De draken zijn een geliefd fotomotief. Vanaf de brug loop je in een paar minuten naar de centrale markt en de kathedraal.
Het Kongresni trg, het Congresplein, is een van de grootste pleinen van Ljubljana. Het plein is vernoemd naar het Congres van Laibach uit 1821, een bijeenkomst van Europese vorsten die in de stad werd gehouden. Aan de zuidkant ligt het park Zvezda, aan de andere kanten staan enkele van de belangrijkste gebouwen van de stad. Het plein werd rond 2011 vernieuwd, waarbij er een ondergrondse parkeergarage werd aangelegd.
Aan het plein staan onder meer het hoofdgebouw van de Universiteit van Ljubljana, het gebouw van de Sloveense Filharmonie, de barokke Ursulinenkerk van de Heilige Drie-eenheid en het Kazina-gebouw. Het plein speelde een belangrijke rol in de recente geschiedenis: in 1988 werden hier grote demonstraties gehouden die bijdroegen aan de Sloveense democratiseringsbeweging. Tegenwoordig wordt het plein gebruikt voor concerten, evenementen en manifestaties. Vanaf het plein loop je in een paar minuten naar de Ljubljanica en het Prešerenplein.
De Servisch-orthodoxe kerk van de heiligen Cyrillus en Methodius, in het Sloveens Srbska pravoslavna cerkev sv. Cirila in Metoda, staat in het centrum van Ljubljana, tegenover het Museum voor Moderne Kunst en vlak bij het Tivolipark. Het is de belangrijkste orthodoxe kerk van de stad. De kerk werd ontworpen door de Servische architect Momir Korunović; de bouw begon in 1932.
Door de Tweede Wereldoorlog en de periode daarna liep de bouw grote vertraging op. Pas in de jaren tachtig werd het werk hervat en in 2005 werd de kerk ingewijd. Het gebouw heeft een Grieks kruis als plattegrond en vijf koepels, in een neo-Byzantijnse stijl die is gebaseerd op de middeleeuwse Servische architectuur. Het interieur is vrijwel geheel bedekt met fresco’s, die grotendeels in de jaren tachtig en negentig zijn aangebracht. De iconostase werd gemaakt door kunstenaars uit Servië. De openingstijden wisselen; bezoekers zijn in elk geval welkom tijdens de diensten. Draag gepaste kleding.
De centrale markt van Ljubljana ligt op de oever van de Ljubljanica tussen de Drakenbrug en de Tromostovje, naast de kathedraal. Op het Vodnikplein en het Pogačarplein staan op werkdagen en zaterdag kramen met groente, fruit, bloemen, kaas, honing, vlees en Sloveense specialiteiten. Op zondag is de markt gesloten. De markt is in de eerste plaats bedoeld voor de inwoners van de stad, maar ook bij bezoekers erg populair.
Langs de rivier liggen de markthallen met de zuilengalerij die de architect Jože Plečnik tussen 1931 en 1939 ontwierp. Daarin zitten slagers, bakkers en winkels met souvenirs en streekproducten, en aan de rivierkant een vismarkt. De markthallen horen bij het werk van Plečnik op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Op vrijdag is er van het voorjaar tot de herfst Odprta kuhna, een openluchtmarkt met streetfood van restaurants uit de stad. Een wandeling over de markt geeft een goed beeld van het dagelijks leven in Ljubljana en van de producten uit de streek.
In Ljubljana kom je bij een wandeling door het centrum veel kunst in de openbare ruimte tegen. Op pleinen, kaden en bruggen staan beelden en installaties uit verschillende periodes. Een deel stamt uit de tijd van de architect Jože Plečnik, die in de twintigste eeuw zuilen, obelisken, lantaarns en balustrades ontwierp die het stadsbeeld nog altijd bepalen. Bekende oudere werken zijn de Robbafontein, een barokke fontein met de rivieren van Carniola, en het standbeeld van France Prešeren.
Op de Slagersbrug uit 2010 staan bronzen beelden van de beeldhouwer Jakov Brdar, onder meer van Prometheus en van Adam en Eva. Aan de reling hangen veel liefdesslotjes. Ook de draken op de Drakenbrug zijn een geliefd kunstwerk. Wie van hedendaagse kunst houdt, kan naar Metelkova, een voormalige kazerne die is uitgegroeid tot een alternatief cultureel centrum vol muurschilderingen en sculpturen. In de musea, zoals de Nationale Galerie en het Museum voor Moderne Kunst, vind je meer Sloveense kunst.
