De haven van Split is de grootste passagiershaven van Kroatië. Vanaf hier vertrekken veerboten en snelboten naar de eilanden voor de kust, vooral naar Brač, Hvar en Šolta, maar ook naar Vis, Korčula en andere eilanden. Daarnaast vertrekken er veerboten naar Ancona in Italië. De haven ligt direct naast het centrum en het busstation, op loopafstand van het paleis van Diocletianus. De meeste lokale veerdiensten worden uitgevoerd door Jadrolinija.
Kaartjes voor de veerboot koop je online of bij de loketten in de haven. Op de drukke lijnen geldt voor auto’s vaak dat wie het eerst komt, het eerst mee mag, ook als je al een kaartje hebt. Kom daarom in de zomer ruim op tijd, zeker als je met de auto reist. Op de grote veerboten rijd je gewoon naar binnen, op kleinere boten moet je soms achteruit de boot op of af rijden. In het hoogseizoen staat de weg naar de haven vaak vol, dus houd rekening met extra reistijd.
Het paleis van Diocletianus is een van de bijzonderste overblijfselen uit de Romeinse tijd. Het werd rond het jaar 300 gebouwd in opdracht van keizer Diocletianus, die in Dalmatië geboren was. Na zijn aftreden in 305 woonde hij hier tot zijn dood. Het paleis was opgezet als een Romeins legerkamp: een rechthoekig complex met dikke muren, torens en vier poorten. Twee hoofdstraten, de cardo en de decumanus, kruisten elkaar in het midden. Binnen de muren stonden tempels, het mausoleum van de keizer, verblijven voor soldaten en personeel en de woonvertrekken van Diocletianus aan de zeekant.
In de zevende eeuw vluchtten de inwoners van het nabijgelegen Salona naar het paleis en richtten zich er een woonplaats in. Zo werd het paleis langzaam onderdeel van de stad. Delen van de muren maakten plaats voor huizen en gebouwen werden gesloopt of hergebruikt. Oude zuilen ondersteunen nu nieuwe muren. Toch is de structuur van het paleis nog goed herkenbaar. Het paleis staat sinds 1979 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
De kathedraal van Sint Domnius staat binnen de muren van het paleis van Diocletianus en was oorspronkelijk het mausoleum van de keizer zelf. Het gebouw heeft nog steeds de Romeinse achthoekige vorm. Binnen zijn de originele Romeinse zuilen en een fries bewaard gebleven, met jagende eroten en portretten die worden toegeschreven aan Diocletianus en zijn vrouw Prisca. Het is een van de oudste gebouwen ter wereld dat als kathedraal in gebruik is.
In de zevende eeuw werd het mausoleum ingericht als kerk. De resten van Diocletianus verdwenen en de relieken van Sint Domnius, een bisschop van Salona, werden in de kerk bijgezet. Opvallend is dat Domnius rond 304 omkwam tijdens de christenvervolgingen onder Diocletianus. Later kreeg de kerk onder meer een romaanse preekstoel en houten deuren met gesneden taferelen uit 1214. In de schatkamer zijn liturgische voorwerpen te zien. Naast de kathedraal staat de klokkentoren, die je kunt beklimmen.
De Jupitertempel is een van de delen van het paleis van Diocletianus die het best bewaard zijn gebleven. De tempel ligt aan een smal straatje ten westen van het Peristyle. Voor de ingang staat een zwarte granieten sfinx zonder kop, een van de sfinxen die Diocletianus uit Egypte liet overbrengen. Het tongewelf van de tempel is versierd met gebeeldhouwde cassetten, waarin onder meer bloemen en gezichten te zien zijn. Ook de rijk versierde deuromlijsting is bewaard gebleven.
In de vroege middeleeuwen werd de tempel omgebouwd tot een christelijke kerk. Sindsdien doet hij dienst als doopkapel en is hij gewijd aan Johannes de Doper. In de kapel staat een bronzen beeld van Johannes de Doper, gemaakt door de Kroatische beeldhouwer Ivan Meštrović. Daarnaast is er een romaanse doopvont met een reliëf van een Kroatische koning. De tempel is klein en een bezoek duurt niet lang, maar het is een van de mooiste plekken in het paleis.
Het Peristyle is het centrale plein van het paleis van Diocletianus, voor de kathedraal van Sint Domnius. In de Romeinse tijd was dit de ceremoniële binnenplaats die toegang gaf tot de woonvertrekken van de keizer. Aan de lange zijden wordt het plein begrensd door rijen hoge granieten zuilen met Korinthische kapitelen en bogen. Aan de zuidkant staat het Protyron, de monumentale toegang tot de vertrekken van de keizer, waar Diocletianus zich aan zijn onderdanen liet zien.
Aan het plein liggen de kathedraal, de klokkentoren en de trap naar de onderaardse gewelven van het paleis. Vlakbij ligt de Jupitertempel. Met de zuilen en de oude gebouwen is het een van de mooiste plekken van Split. Tegenwoordig zitten veel bezoekers op de stenen treden langs de rand van het plein. Een café heeft van die treden zijn terras gemaakt, met kussens op de stenen. In de zomer worden op het Peristyle regelmatig voorstellingen gegeven.
Net buiten de Zilveren Poort aan de oostkant van het paleis van Diocletianus ligt de grote markt van Split, door de inwoners de Pazar genoemd. De markt is iedere dag open, vooral in de ochtend. Boeren uit de omgeving verkopen er hun groente en fruit van het seizoen, zoals tomaten, vijgen en kersen. Daarnaast vind je er kaas, honing, olijfolie, gedroogde kruiden en lavendel.
Er staan ook kramen met kleding, schoenen, tassen en hoeden, en met souvenirs en handgemaakte producten. Het is een goede plek om een indruk te krijgen van het dagelijks leven in de stad. Kom vroeg, want dan is de keuze het grootst en is het nog niet zo warm. Aan de westkant van de oude stad ligt de vismarkt, de Ribarnica, waar iedere ochtend verse vis uit de Adriatische Zee wordt verkocht. In de straten rond de markt liggen kleine bakkerijen en eetgelegenheden waar je iets kunt eten.
Overal in Split zie je nog resten uit de Romeinse tijd. De oude stad en het paleis van Diocletianus zijn volledig met elkaar vergroeid. In de muren van huizen zitten oude zuilen, bogen en stukken van Romeinse gebouwen. Wandelend door de smalle straatjes kom je voortdurend zulke overblijfselen tegen. Soms staat een zuil midden in de gevel van een huis of vormt een Romeinse boog de ingang van een winkel.
Op en rond het Peristyle lopen regelmatig figuranten rond die verkleed zijn als Romeinse soldaten en soms als keizer Diocletianus. Je kunt met de figuranten op de foto. Dat is in principe gratis, maar een kleine bijdrage wordt gewaardeerd. In de onderaardse gewelven van het paleis krijg je een goed beeld van hoe het paleis er in de Romeinse tijd uitzag.
De meest interessante bezienswaardigheden van Split vind je in een handig overzicht met alle Split hoogtepunten:
