Ohrid: de parel van de Balkan aan het meer van Ohrid

Ohrid ligt in het zuidwesten van Noord-Macedonië aan het meer van Ohrid en is de populairste vakantiebestemming van het land. Dat was de stad al toen Macedonië nog bij Joegoslavië hoorde. De oude stad ligt tegen een heuvel met daarop het Fort van Samuel en heeft veel middeleeuwse kerken, zoals Sveti Jovan Kaneo op een rots boven het meer en de Perivleptos met fresco’s uit 1295. De stad en het meer staan samen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

De belangrijkste bezienswaardigheden in de stad heb je in een paar dagen gezien. Rond het meer liggen nog veel andere plekken, zoals het klooster Sveti Naum en het paalwoningenmuseum in de Bay of Bones, waardoor je er ook een week kunt verblijven. In de zomer kun je op de kiezelstranden in en rond Ohrid zwemmen in het heldere water van het meer. Ohrid heeft een eigen vliegveld, ongeveer negen kilometer buiten de stad.



Meer van Ohrid

Het meer van Ohrid is de belangrijkste attractie van de stad. Het ligt op de grens van Noord-Macedonië en Albanië en is met een diepte van 288 meter het diepste meer van de Balkan. Het behoort tot de oudste meren ter wereld: de oudste afzettingen zijn mogelijk drie tot vijf miljoen jaar oud. Het Macedonische deel staat sinds 1979 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, het Albanese deel sinds 2019.

Langs de oevers liggen kiezelstranden met ligbedden en parasols. Door de diepte blijft het water ook in de zomer relatief koel. Je kunt er zwemmen en aan watersport doen, en met een rondvaartboot bezoek je plekken aan het meer zoals Sveti Naum.



Antieke theater

Het antieke theater van Ohrid is een Grieks theater uit de late hellenistische periode, gebouwd rond 200 voor Christus. Het ligt in de oude stad, tussen de huizen op de heuvel. Het theater werd in de jaren tachtig bij toeval ontdekt, toen bij bouwwerkzaamheden grote bewerkte stenen tevoorschijn kwamen. Alleen het onderste deel is bewaard gebleven.

Sinds eind jaren tachtig wordt het theater weer gebruikt voor toneel, concerten, opera en ballet. In de zomer is het een van de locaties van het Ohrid Summer Festival. Het theater ligt in het werelderfgoedgebied van Ohrid. Het theater ligt op korte loopafstand van de Bovenpoort en de kerk Perivleptos.

Fort van Samuel

Op het hoogste punt van de heuvel waar de oude stad tegenaan ligt, staat het Fort van Samuel. Het fort werd gebouwd toen Ohrid aan het eind van de 10e eeuw de hoofdstad was van het rijk van tsaar Samuel. Opgravingen tonen aan dat er al in de 4e eeuw voor Christus een vesting op deze plek lag.

Na een restauratie aan het begin van deze eeuw kun je tegen een kleine toegangsprijs over de muren lopen. De vestingmuren zijn in totaal ongeveer drie kilometer lang, maar slechts een deel is opengesteld voor bezoekers. Vanaf de muren heb je uitzicht over de stad en het meer.

Sveti Naum

Het klooster Sveti Naum ligt aan de zuidpunt van het meer, ongeveer 29 kilometer ten zuiden van Ohrid en vlak bij de grens met Albanië. Het is een van de populairste dagtochten vanuit de stad. Je kunt er over de weg naartoe, maar ook over het meer met een rondvaartboot of watertaxi.

Naum stichtte het klooster in 905 en ligt in de kerk begraven. Volgens de overlevering kun je zijn hart horen kloppen als je een oor op zijn graf legt. De oorspronkelijke kerk is verdwenen; de huidige kerk stamt vermoedelijk uit de 16e eeuw en heeft fresco’s. Fotograferen is in de kerk niet toegestaan. Op het terrein lopen veel pauwen rond, en vlakbij liggen de bronnen van de Zwarte Drin, die je met een roeiboot kunt bezoeken.

Rondvaart

Een rondvaart op het meer is een goede manier om Ohrid en de omgeving te zien. Vanaf het water heb je uitzicht op de stad, de kerk Sveti Jovan Kaneo en het Fort van Samuel. Vooral in de ochtend en rond zonsondergang is het licht mooi. Langs de boulevard en bij de haven bieden schippers korte tochten aan voor een paar euro.

Met een rondvaartboot of watertaxi kun je ook verder gelegen plekken aan het meer bezoeken, zoals het paalwoningenmuseum in de Bay of Bones en het klooster Sveti Naum aan de zuidpunt van het meer, waar de bronnen van de Zwarte Drin liggen. Spreek de prijs en het tijdstip van de terugtocht vooraf af met de schipper.

Klooster St. Clement

Op Plaošnik, ongeveer 250 meter onder het Fort van Samuel, staat de kerk van de heiligen Clemens en Panteleimon. Clemens van Ohrid liet hier in 893 een kerk en klooster bouwen op de fundamenten van een oudere basiliek, en werd er ook begraven. Het klooster werd een belangrijk centrum van onderwijs. Clemens en Naum waren leerlingen van de broers Cyrillus en Methodius, die het Glagolitische alfabet ontwikkelden. Volgens de overlevering speelde Clemens een rol bij het ontstaan van het Cyrillische schrift.

De huidige kerk is begin deze eeuw herbouwd in de oorspronkelijke stijl. Rond de kerk liggen de resten van een vroegchristelijke basiliek met mozaïekvloeren. Plaošnik hoort bij het werelderfgoedgebied van Ohrid en ligt op loopafstand van het antieke theater en de kerk Sveti Jovan Kaneo.

St. Bogorodica Perivleptos

De kerk van de Heilige Maria Perivleptos, in Ohrid ook bekend als de kerk van Sveti Kliment, staat in de oude stad, vlak bij de Bovenpoort. Volgens een inscriptie boven de ingang liet de Byzantijnse edelman Progonos Sgouros de kerk in 1295 bouwen. In 1365 kwamen er twee kapellen bij.

De kerk staat vooral bekend om de fresco’s van de schilders Michael Astrapas en Eutychios uit 1295. De figuren zijn levendig en expressief, wat voor die tijd bijzonder was. Naast de kerk is een icoonmuseum met een collectie Byzantijnse iconen. Vanaf de kerk loop je via het antieke theater verder naar Plaošnik en het Fort van Samuel.

Cuba Libre

Cuba Libre is een strandclub op een klein strand net ten zuiden van het centrum van Ohrid. Je zit er in loungestoelen aan het water en kunt met een cocktail de zon zien ondergaan boven het meer. Er worden ook snacks geserveerd en op vrijdag- en zaterdagavond zijn er dj’s en livemuziek tot in de vroege uurtjes. De strandclub is alleen in het zomerseizoen open. Het strand ligt op loopafstand van de oude stad.

Onder dezelfde naam is er een nachtclub aan de Naum Ohridski, die het hele jaar open is. Wie na het eten nog wil uitgaan, kan daar terecht.

cubalibre

Ohrid Parels

Ohridparels zijn geen echte parels uit oesters, maar handgemaakte sieraden met een glans die op die van parels lijkt. Ze worden gemaakt met een emulsie van de schubben van de plašica, een klein visje uit het meer van Ohrid. Die emulsie wordt in meerdere lagen op kleine kraaltjes aangebracht.

De precieze werkwijze is een familiegeheim dat al generaties lang binnen een paar families in Ohrid wordt doorgegeven. De parels worden verwerkt in kettingen, oorbellen en armbanden en zijn te koop in winkels in de oude stad en in andere plaatsen aan het meer. Ohridparels zijn een van de bekendste souvenirs uit de stad.

De keuken van Ohrid

De keuken van Ohrid lijkt op die van de rest van Noord-Macedonië en de Balkan, met gegrild vlees, stoofgerechten en salades zoals de shopska. Ohrid en de andere plaatsen aan het meer vallen op door het grote aanbod aan vis. Op de kaart staan onder meer forel en karper, vaak gegrild of gerookt.

Wie liever vlees eet, heeft ook genoeg keus, van stoofpotten tot gegrild vlees zoals kebapi. Een bekend bijgerecht is tavče gravče, gestoofde bonen uit de oven. Uit eten is in Noord-Macedonië in vergelijking met West-Europa betaalbaar. Bij het eten wordt vaak lokale wijn of rakija gedronken. Noord-Macedonië heeft een lange wijntraditie, onder meer in de streek Tikveš.

eten-2

Het Robevi Huis

Het Robevi-huis is een van de bekendste historische woonhuizen van Ohrid. Het oorspronkelijke huis werd in 1827 voltooid, maar brandde rond 1861 af. In 1863 en 1864 werd het herbouwd door bouwmeester Todor Petkov, verdeeld in twee helften voor de broers Konstantin en Atanas Robev. Het is een goed voorbeeld van de typische bouwstijl van Ohrid en werd voor het laatst gerestaureerd in de jaren negentig.

Tegenwoordig is het een museum van het Nationaal Museum van Ohrid. Je ziet er archeologische vondsten uit de oudheid en de middeleeuwen, een verdieping over de familie Robev en houtsnijwerk van de school van Ohrid. Een van de bekendste stukken is een marmeren torso van de Egyptische godin Isis uit de 2e eeuw voor Christus, die ook op het biljet van tien denar staat.

Geschept papier

Het maken van geschept papier heeft in Ohrid een lange geschiedenis. Volgens de overlevering maakten monniken in het klooster Sveti Naum aan het eind van de 16e eeuw al papier met de hand. Die traditie wordt in de oude stad voortgezet in de nationale werkplaats voor handgeschept papier, die sinds 2002 bestaat.

In de werkplaats zie je hoe papier met de hand wordt geschept en hoe er met handgesneden stempels op wordt gedrukt. Er staat ook een replica van een Gutenbergpers. In de bijbehorende winkel kun je prenten op handgeschept papier kopen, met onder meer gezichten op Ohrid, iconen en oude kaarten.

A. den Doolaard monument

In Ohrid staat een monument voor de Nederlandse schrijver A. den Doolaard. Zijn roman De bruiloft der zeven zigeuners uit 1939 speelt zich af in Ohrid en omgeving, en zijn boeken maakten de streek bekend bij veel Nederlandse lezers. Den Doolaard bezocht Macedonië meerdere keren. Hij schreef ook andere boeken over de Balkan. Hij overleed in 1994.

Het monument werd op 29 mei 2006 onthuld, op initiatief van de Nederlands-Macedonische Kamer van Koophandel. Het staat aan de boulevard langs het meer, op korte loopafstand van het historische centrum. Voor Nederlandse bezoekers is het een bekende plek tijdens een wandeling door de stad.

Cyrillisch schrift

Het Cyrillische schrift ontstond eind negende eeuw in het Eerste Bulgaarse Rijk, waartoe ook Ohrid behoorde. Het bouwt voort op het Glagolitische alfabet dat de broers Cyrillus en Methodius rond 863 ontwikkelden voor hun missie in Groot-Moravië. Hun leerlingen Clemens en Naum vestigden zich daarna in Ohrid en stichtten er een school die een belangrijke rol speelde bij de verspreiding van het schrift. Volgens de overlevering werkte Clemens mee aan het Cyrillische alfabet.

Het Cyrillisch wordt nu gebruikt voor onder meer het Macedonisch, Bulgaars, Servisch, Russisch, Oekraïens en Wit-Russisch. In Noord-Macedonië is 24 mei een nationale feestdag ter ere van Cyrillus en Methodius. In Ohrid herinneren de kerk van Clemens op Plaošnik en het klooster Sveti Naum aan deze geschiedenis.

Bay of Bones

Het Museum op het water in de Bay of Bones ligt aan de zuidkant van het schiereiland Gradište, bij het dorp Peštani, ruim vijftien kilometer ten zuiden van Ohrid. Het is een gedeeltelijke reconstructie van een nederzetting op palen uit de late bronstijd en de vroege ijzertijd. De paalwoningen staan op een houten platform boven het water.

Tussen 1997 en 2005 deden archeologen hier elk jaar onderzoek onder water, waarna de nederzetting in 2007 en 2008 deels werd herbouwd. De baai dankt haar naam aan de vele dierenbotten die bij dat onderzoek werden gevonden. Bij het complex hoort een klein museum met vondsten, en de baai wordt ook gebruikt om te duiken.

St. Paul the Apostle Airport

Ohrid St. Paul the Apostle Airport ligt ongeveer negen kilometer ten noordwesten van Ohrid. Het is een klein vliegveld met één start- en landingsbaan. In 2025 maakten er ruim 260.000 passagiers gebruik van. De voorzieningen zijn beperkt: je kunt er koffie drinken en er is een kleine winkel.

Er rijden geen bussen tussen het vliegveld en het centrum van Ohrid. De meeste reizigers nemen een taxi; een rit naar de stad kost normaal ongeveer 12 euro of 730 denar. Je kunt ook een huurauto nemen. Er is geen aankomsthal, dus wie iemand komt ophalen, wacht buiten de terminal. Vanuit het centrum van Ohrid ben je er met de taxi in ongeveer een kwartier.

Sveti Jovan Kaneo

De kerk Sveti Jovan Kaneo staat op een rots boven het meer en is een van de bekendste plekken van Ohrid. De bouwdatum is niet precies bekend. Archeologen gaan uit van de 13e eeuw, en documenten tonen aan dat de kerk er in 1447 al stond. De kerk is gewijd aan Johannes van Patmos, de schrijver van het boek Openbaring. Bij restauratiewerk in 1964 kwamen fresco’s in de koepel tevoorschijn, waaronder een Christus Pantocrator.

Je bereikt de kerk te voet of met een boot. Een wandelpad loopt vanuit het centrum langs het water en het strandje van Kaneo, met aan het eind een trap naar de kerk. Je kunt ook vanuit de bovenstad lopen, vanaf de kerk van Clemens op Plaošnik, over een pad met uitzicht over het meer.