Famagusta: historische stad in het noordelijke deel van Cyprus

Famagusta, in het Turks Gazimağusa, ligt aan de oostkust van Cyprus, in het noordelijke deel van het eiland en op enkele kilometers van de bufferzone. In de middeleeuwen was Famagusta de belangrijkste havenstad van Cyprus en volgens de overlevering een van de rijkste steden van die tijd. Er werd handel gedreven met havens in het hele Middellandse Zeegebied. In de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw groeide de wijk Varosha uit tot de bekendste badplaats van het eiland.

Na de Turkse inval van 1974 werd Varosha afgesloten en raakte het in verval. Sinds 2020 is een deel van de wijk weer toegankelijk voor bezoekers. De oude stad van Famagusta wordt omringd door Venetiaanse vestingmuren. Binnen de muren staan veel gotische kerken uit de tijd van de Lusignans, waarvan de Lala Mustafa Pasha-moskee, de vroegere Sint-Nicolaaskathedraal, de bekendste is. Op enkele kilometers ten noorden van de stad liggen de resten van de antieke stad Salamis.



Lala Mustafa Pasha moskee

De Lala Mustafa Pasha-moskee staat aan het Namık Kemal-plein in het centrum van de oude stad van Famagusta. Het gebouw werd tussen 1298 en 1312 gebouwd als de Sint-Nicolaaskathedraal, in de tijd dat Cyprus werd bestuurd door de Franse familie Lusignan. De gotische kathedraal werd gebouwd naar het voorbeeld van de kathedraal van Reims. Hier werden de koningen van Cyprus uit het huis Lusignan ook tot koning van Jeruzalem gekroond.
lala-mustafa-pasha-moskee-2
Nadat de Ottomanen Famagusta in 1571 hadden veroverd, werd de kathedraal omgebouwd tot moskee en kwam er een minaret op een van de torens. Later werd de moskee genoemd naar Lala Mustafa Pasha, de Ottomaanse bevelhebber die de stad innam. De Lala Mustafa Pasha-moskee is open voor bezoekers buiten de gebedstijden, mits je gepast gekleed bent. Het interieur is eenvoudig, maar het grote roosvenster zorgt voor een mooie lichtinval.



The Great Escape

Ook in Famagusta kom je street art tegen, en soms op onverwachte plekken tussen de historische gebouwen. Een van de bekendste werken in de oude stad is The Great Escape. Deze muurschildering staat vlak bij de Lala Mustafa Pasha-moskee. Het werk werd gemaakt door de kunstenaars Opsis Synopsis en Umay Kutay Yılmaz. Zoals veel kunstwerken op Cyprus is het beïnvloed door de tweedeling van het eiland en de vraag wat het betekent om ergens weg te willen of terug te keren.

Muurschilderingen worden in Famagusta vaak gebruikt om lege muren en minder aantrekkelijke delen van de oude stad op te fleuren. Het contrast met de gotische kerken en de Venetiaanse muren maakt ze extra opvallend. Omdat street art kan verdwijnen of worden overgeschilderd, is het niet zeker dat alle werken er nog staan. Bij een wandeling door de oude stad kom je vanzelf verschillende muurschilderingen tegen, vooral in de straatjes rond het Namık Kemal-plein.

Salamis

De ruïnes van de antieke stad Salamis liggen ongeveer zes kilometer ten noorden van Famagusta, aan zee. Volgens de overlevering werd de stad gesticht na de Trojaanse Oorlog. Salamis groeide vanaf de elfde eeuw voor Christus door de gunstige ligging uit tot de belangrijkste havenstad van Cyprus en was lange tijd de belangrijkste stad van het eiland. Onder de Ptolemaeën werd het bestuur naar Pafos verplaatst. In de vierde eeuw na Christus werd Salamis, na zware aardbevingen, herbouwd onder de naam Constantia en werd het opnieuw de hoofdstad.

In de zevende eeuw werd de stad na Arabische aanvallen verlaten. De ruïnes behoren tot de belangrijkste archeologische vindplaatsen van Cyprus. Je ziet er onder meer een groot Romeins theater, het gymnasium met een zuilengalerij, badhuizen met mozaïeken en resten van vroeg-christelijke basilieken. Ook de koningsgraven liggen in de buurt.

Sinan Pasha moskee

De Sinan Pasha-moskee in de oude stad van Famagusta werd gebouwd als de kerk van Petrus en Paulus. De gotische kerk werd in de veertiende eeuw gebouwd, volgens de overlevering betaald door een rijke koopman uit de stad. Nadat de Ottomanen de stad in 1571 hadden ingenomen, werd de kerk omgebouwd tot moskee en genoemd naar Sinan Pasha, een van de Ottomaanse bevelhebbers.

Onder het Britse bestuur kreeg het gebouw andere functies, onder meer als opslagplaats voor graan. Later werd er een deel van de stadsbibliotheek in ondergebracht. Het gebouw is een goed voorbeeld van de gotische kerken die de Lusignans in Famagusta lieten bouwen, met grote steunberen en hoge spitsboogramen. Het is meestal niet open voor bezoekers, maar ook van buiten is het de moeite waard. Naast de kerk liggen enkele Ottomaanse graven. Het gebouw ligt op een paar minuten lopen van de Lala Mustafa Pasha-moskee.

Venetiaans Paleis

Van het Venetiaanse paleis in Famagusta is niet veel meer over. Enkele muren, ruïnes en de voorgevel herinneren nog aan het paleis van de Venetiaanse gouverneur. Het paleis werd in de zestiende eeuw gebouwd, op de resten van het koninklijk paleis van de Lusignans uit de dertiende eeuw. Op deze plek woonden dus eerst de koningen van Cyprus en later de Venetiaanse bestuurders.

De voorgevel met drie bogen staat nog overeind. De granieten zuilen in de gevel komen uit de ruïnes van de antieke stad Salamis. Achter de gevel ligt een open terrein, waar nu deels auto’s geparkeerd staan. Aan de rand van het paleisterrein ligt de cel waarin de Ottomaanse dichter Namık Kemal tussen 1873 en 1876 gevangen zat. Die is als klein museum ingericht. Het paleis ligt tegenover de Lala Mustafa Pasha-moskee, aan het Namık Kemal-plein, zodat je beide gemakkelijk combineert.

Namik Kemal plein

Het Namık Kemal-plein is het centrale plein van de oude stad van Famagusta. Aan het plein staat de Lala Mustafa Pasha-moskee, de vroegere Sint-Nicolaaskathedraal, en je ziet er de resten van het Venetiaanse paleis. Rond het plein liggen cafés en restaurants met terrassen, waar je op een rustige plek kunt zitten met uitzicht op de gotische gevel van de moskee. Overdag en in de avond is het er levendig.

Het plein is genoemd naar Namık Kemal, een Ottomaanse dichter, schrijver en journalist uit de negentiende eeuw. Hij zette zich in voor vrijheid en voor een grondwet in het Ottomaanse Rijk. Vanwege zijn kritiek op het bestuur werd hij naar Famagusta verbannen, waar hij van 1873 tot 1876 gevangen zat in een cel bij het Venetiaanse paleis. Die cel is te bezoeken. In het midden van het plein staat een borstbeeld van de dichter. Het plein is een goed vertrekpunt voor een wandeling door de oude stad.

Venetiaanse vestingmuren

De Venetiaanse vestingmuren omringen de oude stad van Famagusta en vormen de grens tussen het oude en het nieuwe deel van de stad. De muren werden door de Venetianen versterkt en uitgebreid om de stad te beschermen tegen het Ottomaanse Rijk. Ze zijn ongeveer vijftien meter hoog en op sommige plaatsen tot acht meter dik. De muren worden versterkt door vijftien bastions, waarvan het Martinengo-bastion het bekendste is. Oorspronkelijk waren er twee poorten: de Landpoort en de Zeepoort.

Ondanks deze sterke verdediging namen de Ottomanen Famagusta in. In 1570 begon het beleg van de stad, en na bijna een jaar, in augustus 1571, gaven de Venetianen zich over. Hun bevelhebber Marco Antonio Bragadin werd daarna gruwelijk terechtgesteld. Je kunt op verschillende plaatsen over de muren lopen, onder meer bij de Landpoort en de Othellotoren aan de haven, die volgens de overlevering de inspiratie was voor het toneelstuk van Shakespeare.