Funchal: het culturele middelpunt van Madeira

Funchal is verreweg de grootste en belangrijkste stad op het eiland Madeira. In de stad woont ongeveer een derde van de hele bevolking van Madeira. De stad is dan ook het echte middelpunt van het eiland. Tijdens je bezoek aan Madeira kun je niet om deze stad heen. Zo goed als alle belangrijke bezienswaardigheden en musea zijn te vinden in Funchal of in de directe omgeving van de stad. Dit zorgt er tegelijkertijd voor dat Funchal het merendeel van de tijd goed gevuld is met buitenlandse toeristen. Deze zoeken hun weg door het historische centrum van Funchal langs de vele hoogtepunten. Een deel van de toeristen in Funchal zijn dagjesmensen die Madeira aandoen tijdens een cruise. Anderen huren een auto om het eiland te verkennen of maken vanuit de stad excursies naar de levada’s, de bergen en de kust.

Meer over het eiland lees je op Madeira voor beginners.



Museu de Arte Sacra

Het museum van sacrale kunst bevat voornamelijk voorwerpen die gebruikt worden voor de katholieke eredienst en heeft een grote collectie meesterwerken van Vlaamse schilders. De voorwerpen die gebruikt worden in de kerk tonen duidelijk de grote rijkdom die Madeira kende in vorige eeuwen. Prachtige zilveren kandelaars en gouden hostiehouders sieren de vitrines. Op de tweede verdieping is een grote collectie schilderijen te zien. Deze schilderijen behoren tot de school van de Vlaamse primitieven. Een kunststroming die ontstond in de hoogtijdagen van de handel in Brugge. Handelaren uit deze Vlaamse stad kwamen naar Funchal om te handelen in suiker en later ook in madeirawijn. De schilderijen werden geruild tegen de suiker.



Jardim Botânico

Eind 19e eeuw ontstond er een grote interesse in de uiteenlopende plantensoorten van Madeira. Verschillende Duitse, Oostenrijkse en Engelse botanici kwamen naar Madeira om de daar aanwezige bloemenpracht te bestuderen. Hierdoor ontstond het idee van een botanische tuin, die uiteindelijk in 1960 werd geopend op het landgoed Quinta do Bom Sucesso. De tuin is opgezet voor wetenschappelijk onderzoek, maar is vanaf het begin ook open voor het publiek. In de tuin vind je zo’n 200 inheemse plantensoorten en een groot aantal soorten die niet op Madeira voorkomen. De tuin is prachtig gelegen op terrassen boven Funchal. Je hebt vanuit de tuin een fantastisch zicht op de stad en de haven.

Mercado dos Lavradores

De Mercado dos Lavradores is de overdekte markt van Funchal. Midden in het oude centrum van Funchal vind je deze kleurrijke markt. Wie hier vroeg op de ochtend komt kan zich vergapen aan de vers gevangen vis, net binnen gebracht door lokale vissers. Je ziet vooral veel zwarte degenvis (espada), de bekendste vis van Madeira. Deze typische vis wordt op grote diepte gevangen. Dit verklaart waarschijnlijk zijn lelijke uiterlijk. Want hoewel het een lekker visje is, ziet hij er afschrikwekkend uit. Een lang zwart lijf met kleine oogjes en scherpe tandjes. Naast de lokale vis wordt er ook veel tonijn gevangen en zwaardvis. Soms ligt er zelfs een haai tussen. Op de bovenverdieping en de binnenplaats vind je de groente- en fruitmarkt. Hier worden de meest fantastische fruitsoorten verkocht. Veel fruitsoorten zie je echt alleen maar hier in Funchal. Naast groente en fruit wordt er ook veel gedroogd fruit verkocht. Bij veel kraampjes mag je proeven; vraag wel altijd eerst naar de prijs per kilo.

Kabelbaan

De kabelbaan in Funchal vind je ter hoogte van de overdekte markt aan het water. In een klein kwartier brengt de kabelbaan je naar het hooggelegen Monte, een wijk van Funchal op de berghelling. Bij de kabelbaan is het ook mogelijk om combinatietickets te kopen. Je betaalt dan in één keer voor de kabelbaan en bijvoorbeeld de Monte Palace Tropical Garden. Vanuit Monte rijdt ook een tweede kabelbaan naar de botanische tuin. Let wel op, als je omhoogkijkt en je ziet veel bewolking, dan is de kans groot dat je boven gekomen helemaal niets ziet. De wolken vormen dan een dichte mist rondom het dorp.

Vanuit Monte kun je met de rieten sleetjes van de carreiros weer een stuk naar beneden glijden.

Deuren/streetart

In het centrum van Funchal zijn er best wat huizen die vervallen of leeg zijn. Portugal en ook Madeira heeft slechte economische tijden gekend. Madeira is er weer een beetje bovenop aan het komen. Toch vallen de vervallen en lege huizen niet op. Op iedere deur en ook op de leegstaande panden is prachtige streetart aangebracht. Er zijn de meest uiteenlopende voorstellingen te bekijken van diverse kunstenaars. Dit verlevendigt de wijk enorm en geeft de straten een eigentijdse en vrolijke uitstraling. Het kunstproject ontstond in 2010 toen een kunstenaar dit arme deel van de stad wilde opvrolijken. Sindsdien hebben veel kunstenaars uit binnen- en buitenland een bijdrage geleverd aan het project.

Câmara Municipal

De Câmara Municipal van Funchal werd in 1758 gebouwd als paleis voor de eerste graaf van Carvalhal. Sinds 1883 doet het prachtige witte gebouw dienst als stadhuis van Funchal. Het gebouw vormt een prachtige zwart-grijs-witte eenheid met de stenen van het plein en de wit-zwarte buitenkant van de collegekerk. Het is een van de meest gefotografeerde pleinen van Funchal. Hoewel je het gebouw niet verder kunt bezoeken, mag je wel even op het binnenpleintje kijken van het gebouw. Dit is een lieflijk stukje Funchal. Mooie bloemen met een bankje op een klein beschut binnenplaatsje.

Het stadhuis staat aan de Praça do Município, tegenover het Museu de Arte Sacra.

Fortaleza São Tiago

Dit prachtige fort zie je van ver al liggen door zijn opvallende okergele kleur. Dit fort uit 1614 werd gebouwd in de periode dat Portugal en Spanje dezelfde koning hadden, Filips III van Spanje (in Portugal Filips II). Het fort moest het rijke Funchal beschermen tegen invallen van bendes piraten. In de loop der eeuwen werd het fort verder uitgebreid met enkele extra verdedigingslinies en muren die geschikt waren om zware kanonnen te dragen. In de achttiende eeuw werd het fort door zo’n twintig soldaten bewaakt. Tijdens de napoleontische oorlogen werd het fort bewoond door Engelse soldaten en het deed ook nog enige tijd dienst als gouverneurshuis. Lange tijd deed het dienst als kazerne. Van 1994 tot 2015 was in het fort het museum voor hedendaagse kunst van Madeira gevestigd, dat daarna naar Calheta verhuisde. Tegenwoordig zijn de muren, binnenplaatsen, kantelen en een kapel gratis te bezoeken. Vanaf de muren heb je een mooi zicht op de oceaan.

Rua de Santa Maria

Deze straat is gelegen in het oudste deel van de stad Funchal. Het is een van de smalle straatjes tussen de overdekte markt en het gele fort. De kabelbaan gaat er met zijn karretjes overheen. Wie ’s avonds op zoek is naar een gezellige plek om wat te eten en te drinken mag deze straat niet missen. Er zijn leuke eenvoudige pubs te vinden, maar ook uitstekende restaurants. De keukens zijn er grotendeels Portugees en er wordt veel verse vis geserveerd. De zwarte degenvis met banaan staat hier bijna overal op de kaart. Leuk detail in de Rua de Santa Maria zijn de verschillende beschilderde deuren. Veel deuren in de straat zijn door verschillende kunstenaars beschilderd, wat de straat een bijzonder vrolijk uiterlijk geeft.

Boulevard van Funchal

De Boulevard van Funchal is een fijne wandelboulevard van zo’n 1,5 kilometer lang. De Boulevard loopt helemaal vanaf de haven tot en met het oude gele fort in de oude stad. Het is een mooie brede boulevard met mooi kleine zwart-witte steentjes zoals je die wel vaker ziet in Portugal. Aan het begin en aan het einde van de boulevard vind je veel leuke terrasjes en restaurantjes. Erg mooi zijn de twee ijssalons die zo’n beetje halverwege de boulevard liggen. Beide gebouwtjes zijn gebouwd in prachtige art-decostijl met een mooi rond torentje als dak. De stoeltjes en tafeltjes van het terras zijn ook helemaal in stijl. Samen met de mooie bloemen en palmbomen op de boulevard vormen ze een prachtig geheel. Een heerlijke plek om bij de oranje avondgloed een drankje te doen.

Boottocht met de Santa Maria

De Santa Maria is een replica van het schip waarmee Christoffel Columbus in 1492 Amerika ontdekte. De Nederlander, Robert Wijntjes, bouwde deze reconstructie samen met lokale ambachtslieden in Câmara de Lobos. Vanaf 1998 vaart het schip door de wateren rondom het eiland. Toeristen kunnen met de boot mee om walvissen en dolfijnen te spotten. In de juiste tijd van het jaar kun je deze zoogdieren volop zien in de oceaan rondom Madeira. Tijdens de rondvaart wordt er even gestopt om te zwemmen en te snorkelen en uiteraard is er een glaasje Madeira aan boord. Vanaf de kust van Madeira zie je de Santa Maria regelmatig uitvaren. Wil je zeker weten dat er plaats is op de boot dan kun je het beste van tevoren je kaartjes kopen.

The Old Blandy Wine Lodge

Madeirawijn is een zeer bijzondere wijnsoort. In tegenstelling tot de meeste wijnsoorten rijpt deze wijn niet in kelders, maar juist zo warm mogelijk op de zolder van het pakhuis. Bij madeirawijn wordt de gisting gestopt door er bijna pure alcohol van 96% aan toe te voegen. Zo krijg je een versterkte wijn. De wijn wordt verder op smaak gebracht in eikenhouten vaten. In de Old Blandy Wine Lodge   mag je een kijkje nemen bij de vaten die daar al decennia liggen te rijpen. Het prachtige oude gebouw ademt de sfeer van vroeger uit. De rondleiding gaat langs de ruimte waar de vaten liggen, vertelt over het proces van madeirawijn en eindigt ten slotte met een proeverij. Je mag ook nog even kijken in de ruimte met de meest bijzondere flessen. Madeirawijn blijft door zijn unieke karakter meer dan 100 jaar goed. Zelfs een geopende fles kan makkelijk een jaar meegaan. In de laatste ruimte staan de echt oude flessen. Achter slot en grendel natuurlijk, want deze oude flessen zijn duizenden euro’s waard.

Haven van Funchal

De haven van Funchal ligt vaak helemaal vol met grote cruiseboten. Een aantal keer in de week worden hier drommen toeristen uitgeladen die een dag van het eiland kunnen genieten. Veel cruiseschepen combineren Madeira met de Canarische Eilanden en soms de Azoren. In de haven is ook een gedeelte voor zeiljachten die klaarliggen om de grote oversteek te maken over de oceaan. Daarnaast vind je er de boten voor de toeristen om dolfijnen en walvissen te spotten. Wie naar Porto Santo wil kan vanaf hier de veerboot pakken naar het nabijgelegen eiland.

De haven ligt op loopafstand van het centrum en de boulevard, zodat cruisepassagiers de stad gemakkelijk te voet kunnen verkennen.

Madeira Story Centre

Het Madeira Story Centre vertelt op een speelse manier de geschiedenis van het kleine eiland Madeira. Als je hierover iets meer wil weten, is dit een perfecte tussenstop tijdens je stadswandeling. Het kost je ongeveer een uurtje om de tentoonstelling te bekijken. Dit is een mengeling van 2D- en 3D-presentaties, er zijn maquettes te zien en installaties. Op een speelse manier kun je meer te weten komen over de geschiedenis van Funchal en het eiland Madeira. Voor de kinderen zijn er verschillende spelletjes die de geschiedenis levendig maken. Het startpunt is de vulkanische activiteit die zorgde voor het ontstaan van Madeira, het eindpunt is in het hier en nu. Met helden zoals Ronaldo.

Kathedraal van Funchal

De kathedraal van Funchal, de Sé, werd tussen 1493 en 1514 gebouwd in opdracht van koning Manuel I. Het is een van de oudste kerken van het eiland en stamt nog uit de tijd van de eerste kolonisten. De kathedraal van Funchal is gebouwd in gotische stijl. Het gebouw heeft een prachtig mooi cederhouten plafond en is in zijn geheel rijk gedecoreerd. Op het plafond zie je Moors geïnspireerd houtwerk die het geheel een bijzonder karakter geven. Een van de pronkstukken in de kerk is een zilveren processiekruis geschonken door de Portugese koning Manuel I.

De kathedraal staat midden in het centrum, op een paar minuten lopen van de haven en de Avenida Arriaga.

Universiteit van Madeira

De Universiteit van Madeira is gevestigd in het oude Jezuïetenklooster. Dit college werd in 1570 gesticht door de Portugese koning Sebastiaan. In eerste instantie werd het klooster opgezet om het christendom te verspreiden over het eiland en de aanwezige adellijke jongeheren op te leiden. Tegenwoordig is het klooster geïntegreerd in de universiteitsgebouwen. Je kunt op de binnenplaats en enkele gebouwen een kijkje nemen. Met enige regelmaat zijn er exposities te zien over het leven op het eiland. Wie verder wil kijken kan ook mee op een van de rondleidingen. Er zijn verschillende rondleidingen die je kunt volgen per dag, eventueel in combinatie met een bezoek aan de kerk.

Militair museum

Het militair museum van Funchal is gevestigd in een van de forten van Funchal, het Palácio de São Lourenço. Het is een klein militair museum dat de geschiedenis vertelt van Funchal en zijn forten. Funchal werd meerdere malen aangevallen door piraten en soldaten. In het museum wordt het verhaal van een van die piraten verteld en zijn verschillende karabijnen en oude geweren te zien. Het is een kleine collectie, maar zeker leuk voor een kort bezoekje. Je wordt meegenomen in de geschiedenis van de eerste kolonisten tot en met de huidige militaire aanwezigheid. Een van de soldaten van het eiland verkoopt de kaartjes.

Toboggan

De Toboggan is een van de leukste attracties van Funchal. De rieten sleetjes, de carros de cesto, zijn rond 1850 bedacht door inwoners van Monte die snel naar Funchal beneden wilden. Tegenwoordig zijn het vooral toeristen die op deze manier naar beneden gaan.  Twee ervaren bestuurders brengen je in een rieten mand al glijdend naar beneden. De rit is echt een belevenis. 2 km lang glij je over de steile straat naar beneden. Ondertussen auto’s en ander verkeer ontwijkend. Je hebt een prachtig uitzicht over de stad beneden. Bij het eindpunt aangekomen kun je een actiefoto kopen en staan uiteraard taxichauffeurs klaar om je naar beneden of terug naar boven te brengen. Je kunt vanaf hier ook de hop-on-hop-offbus nemen of lopend naar beneden gaan naar de stad.

Hop-on Hop-off Funchal

Je ziet ze overal ter wereld en uiteraard dus ook in Funchal: de hop-on-hop-offbus. De bustoer in Funchal heeft twee routes en gaat uiteraard langs alle bezienswaardigheden van de stad. Tickets zijn online te koop. Opstappen kan in het Lido gedeelte van de stad en uiteraard ook in het centrum. Zeker voor wie geen zin heeft om een hele dag door het centrum van Funchal te lopen of graag op een relaxte manier de stad wil zien is de bus een prima alternatief voor een lange stadswandeling.

Met een ticket kun je bij elke halte uitstappen en later weer verder rijden met een volgende bus. Onderweg krijg je via een audiogids uitleg over de stad.

Igreja de São Pedro

Dit prachtige kleine kerkje is gelegen op het kruispunt tussen de Rua do Surdo, de Rua da Mouraria en de Rua de São Pedro. Het is een kleine sacrale oase van rust tussen de drukte van de stad Funchal. De kerk is gewijd aan de heilige Petrus en gebouwd in 1590. De wanden van de kerk zijn versierd met typische Portugese tegeltjes. Het altaar is in prachtig barok houtsnijwerk. Het heeft een overdaad aan krullen en bladgoud, maar is prachtig.

Het kerkje ligt in de bovenstad, op een paar minuten lopen van de Praça do Município. Tegenover de kerk staat het Museu Municipal do Funchal, het natuurhistorisch museum van de stad, zodat je beide makkelijk combineert.

Praça do Município

De Praça do Município is een van de meest gefotografeerde pleinen van de stad Funchal. En dat is niet verwonderlijk. Dit mooie plein heeft een bijzonder uiterlijk met zijn zwart-witte tegelpatroon en de zwart-witte gebouwen die het plein omlijsten. De Praça do Município is het belangrijkste plein van de stad. Om het plein heen liggen prachtige monumentale gebouwen. Je vindt er de collegiale kerk van de jezuïeten en het prachtige oude stadhuis. Aan de andere kant van het plein kijk je tegen het museum van sacrale kunst aan. Midden op het plein staat een fontein.

Het plein ligt op een paar minuten lopen van de kathedraal en de Avenida Arriaga.

Museu a Cidade do Açúcar

Het Museu a Cidade do Açúcar vind je in het centrum van Funchal aan de Praça de Colombo. Het is een museum gewijd aan de productie en handel in suiker die Funchal tussen de 15e en 17e eeuw erg veel rijkdom opleverde. Aan de hand van archeologische vondsten wordt de geschiedenis van de suikerteelt en handel in suiker verteld. Veel van de gevonden voorwerpen werden in de buurt van het plein gevonden. Hier stond namelijk het huis van een van de belangrijkste suikerhandelaars van Madeira, João Esmeraldo. Deze Vlaams-Madeirese koopman handelde suiker tussen Madeira en Brugge en wist hier in de 15e eeuw zijn fortuin mee te maken.

Santa Catarina Park

Het Parque de Santa Catarina is gelegen aan de haven van Funchal. Het mooie groene park heeft enkele grote vijvers en mooie hoge bomen. Het park staat in de lente vol met kleurrijke bloemen. Vanaf deze relaxte plek aan de rand van het centrum loop je zo naar de oude stad en de haven met zijn boulevard. In het park staan enkele oude stoommachines en er is een klein speeltuintje waar de kinderen van Funchal op warme zomeravonden lekker spelen.

In het park staat ook de Capela de Santa Catarina, een klein kapelletje dat teruggaat op de eerste kolonisten van Madeira in de vijftiende eeuw. Vanaf de hoger gelegen delen van het park heb je mooi uitzicht over de haven, waar vaak cruiseschepen liggen.

Banco de Portugal

De bank van Portugal is een van de meest karakteristieke gebouwen van Funchal. Gelegen op het kruispunt van de Avenida Zarco en de Avenida Arriaga is het een van de kenmerkende gezichtspunten van de stad. Het gebouw werd geopend in 1940 en is een mengeling van wit marmer en grijze stenen. Het is een bijzonder gebouw dat wel iets wegheeft van de tovenaarsbank Goudgrijp uit Harry Potter. Het is een bijzonder fantasievol gebouw.

Voor het gebouw staat het standbeeld van João Gonçalves Zarco, die Madeira in de vijftiende eeuw voor Portugal in bezit nam. Het is vooral van buiten de moeite waard; vanaf de Avenida Arriaga heb je het beste zicht op de gevel.

Igreja do Colégio

De Igreja do Colégio is de kerk van het voormalige jezuïetencollege. Deze kerk vind je aan de prachtige Praça do Município. De Igreja is gebouwd in een typische Portugese stijl. De buitenkant is prachtig wit gepleisterd en de binnenkant is rijkelijk gedecoreerd. De binnenkant van de kerk is in barokstijl. Het altaar is gemaakt van prachtig houtsnijwerk met veel gouden krullen en versierselen. Het schip heeft diverse zijkapellen. Een van de kapellen is gewijd aan de heilige Ursula en de maagden die haar vergezelden op haar tocht. Uiteraard vind je er ook de prachtige Portugese tegels tegen de muur. Bij een bezoek aan de kerk behoort ook het beklimmen van de kerktoren. Tegen betaling van een kleine bijdrage mag je de oude trappen van de kerk beklimmen en vanaf de kerktoren de stad Funchal bewonderen. Vanaf de kerktoren heb je een leuk uitzicht op de rest van de oude stad.