Veszprém: de burchtstad aan het Balatonmeer

Veszprém ligt op enkele heuvels in het westen van Hongarije, ongeveer vijftien kilometer ten noorden van het Balatonmeer. Met ruim 55.000 inwoners is het een van de grotere steden in deze regio. De stad wordt ook wel de stad van de koninginnen genoemd, omdat de bisschop van Veszprém eeuwenlang het recht had de Hongaarse koninginnen te kronen. In 2023 was Veszprém samen met de Balatonregio Culturele Hoofdstad van Europa.

De belangrijkste bezienswaardigheid is de burchtwijk op de hoogste heuvel. Al in het begin van de elfde eeuw was Veszprém een bisschopsstad; koningin Gisela, de vrouw van koning Stefaan I, liet hier de eerste kathedraal bouwen. Na verwoestingen door de Ottomanen en latere oorlogen kreeg de burchtwijk in de achttiende eeuw haar barokke uiterlijk, met het aartsbisschoppelijk paleis, de Sint-Michielskathedraal en de brandtoren. Buiten de burchtwijk liggen onder meer de dierentuin, het Laczkó Dezső Museum en het Szent István-viaduct. Meer over de stad lees je op Jeroen op vakantie.



Heldenpoort

De Heldenpoort, Hősök kapuja, is de toegang tot de burchtwijk van Veszprém. Vanaf het Óváros tér, het plein van de benedenstad, loop je een steile straat omhoog naar de poort. De poort ziet er eeuwenoud uit, maar werd pas in 1936 gebouwd, als gedenkteken voor de inwoners van Veszprém die in de Eerste Wereldoorlog sneuvelden. Ze staat op de plek van de vroegere middeleeuwse burchtpoort, waarvan resten in de kelder te zien zijn.

In het gebouw van de poort is een kleine tentoonstelling ingericht over de geschiedenis van de burcht. Aan de muren rond de poort hangen gedenkplaten, onder meer voor Faustus Verantius (Fausto Veranzio), een veelzijdige geleerde en uitvinder die als proost aan het kapittel van Veszprém verbonden was. Hij beschreef rond 1600 een van de eerste ontwerpen voor een parachute. Na de poort begint de Vár utca, de hoofdstraat van de burchtwijk, die langs de brandtoren, kerken en het aartsbisschoppelijk paleis naar het uitkijkpunt bij het beeld van Stefaan en Gisela loopt.



Sint-Michielskathedraal

De Sint-Michielskathedraal, Szent Mihály-székesegyház, staat aan het centrale plein van de burchtwijk van Veszprém. Ze staat op de plek van de oudste kathedraal van Hongarije, gesticht door koningin Gisela in het begin van de elfde eeuw. De kerk werd in de loop der eeuwen meerdere keren verwoest, onder meer door een brand in de veertiende eeuw en tijdens de Ottomaanse oorlogen, en telkens weer opgebouwd. Uit de middeleeuwen is de gotische crypte bewaard gebleven.

De huidige kathedraal kreeg tussen 1907 en 1910 haar neoromaanse vorm, waarbij de romaanse fundamenten en de gotische crypte in het gebouw werden opgenomen. Van buiten is de kerk sober, maar het interieur is kleurrijk, met muurschilderingen, gebrandschilderde ramen en rijk versierde altaren. In de kathedraal wordt een reliek van koningin Gisela bewaard. Aan hetzelfde plein liggen het aartsbisschoppelijk paleis, de Giselakapel en de waterput van de burcht. De kathedraal is buiten de vieringen te bezoeken.

Uitkijkpunt

Aan het noordelijke uiteinde van de burchtheuvel van Veszprém heb je een van de mooiste uitzichten over de stad. Hier eindigt de Vár utca bij een terras met het standbeeld van koning Stefaan en koningin Gisela. Vanaf het terras kijk je uit over de daken van de benedenstad, de dalen rond de burchtheuvel en de heuvels in de omgeving.

Wie bij de kathedraal niet de Vár utca volgt maar langs de rotsen afdaalt, komt via trappen en paden op de lagere delen van de heuvel en de Benedek-heuvel uit. Ook vanaf daar heb je mooie uitzichten, onder meer op het Szent István-viaduct, de hoge boogbrug over het dal van de beek Séd uit 1938. Als je je omdraait, zie je de burchtheuvel met de kathedraal en de huizen op de rotsen. Vanaf de uitkijkpunten kun je terugwandelen naar de burcht of verder afdalen naar de benedenstad. Vooral bij zonsondergang zijn de uitkijkpunten populair.

Istvan en Gizella

Aan het noordelijke uiteinde van de Vár utca, bij het uitkijkpunt van de burchtwijk van Veszprém, staat het standbeeld van koning Stefaan I (István) en koningin Gisela. Het beeld werd in 1938 onthuld, ter gelegenheid van het negenhonderdste sterfjaar van Stefaan. Stefaan was de eerste koning van Hongarije en werd rond het jaar 1000 gekroond; Gisela, een Beierse prinses, was zijn vrouw. Samen worden ze gezien als grondleggers van de christelijke Hongaarse staat.

Stefaan werd in 1083 heilig verklaard, samen met hun zoon Emericus (Imre), die in 1031 bij een jachtongeluk om het leven kwam. Gisela werd in 1975 zalig verklaard. Zij was nauw verbonden met Veszprém: ze liet er de eerste kathedraal bouwen, en de bisschop van Veszprém kreeg het recht om de Hongaarse koninginnen te kronen. In de Sint-Michielskathedraal wordt een reliek van Gisela bewaard. Vanaf het beeld heb je een mooi uitzicht over de benedenstad en het dal.

De waterput van het kasteel

Op het Szentháromság tér, het plein voor de Sint-Michielskathedraal en tegenover de Giselakapel, staat de waterput van de burcht. De put voorzag de bewoners van de burchtwijk eeuwenlang van water. Doordat de burcht op een hoge rots ligt, was een eigen waterput van groot belang: zo konden de bewoners ook tijdens een belegering over water beschikken. De put is diep in de rots uitgehouwen.

Hoe oud de put precies is, is niet bekend, maar hij hoorde al in de middeleeuwen bij de burcht. Tegenwoordig is de put een van de geliefde fotomotieven van de burchtwijk. Naast de put staat de Drievuldigheidszuil, en rond het plein liggen de belangrijkste gebouwen van de burcht: de kathedraal, het aartsbisschoppelijk paleis en de Giselakapel. Een bezoek aan de put is dus vanzelf onderdeel van een wandeling door de burchtwijk.

Brandtoren van Veszprém

De brandtoren, Tűztorony, is een van de symbolen van Veszprém. De toren staat in de burchtwijk, vlak bij de Heldenpoort, en werd oorspronkelijk gebouwd ter verdediging van de poort. Later diende hij als uitkijktoren voor de brandwacht, die vanaf de top de stad in de gaten hield. De onderste delen zijn middeleeuws; de bovenkant kreeg in het begin van de negentiende eeuw zijn huidige classicistische vorm.

De toren is te beklimmen. Via een smalle wenteltrap kom je op de omloop, met een prachtig uitzicht over de burchtwijk, de benedenstad en de omgeving van Veszprém. Elk uur klinkt vanuit de toren een melodie: de Verbunkos van de Veszprémse componist Antal Csermák. Ook in andere Hongaarse steden, zoals Sopron, staan bekende brandtorens. Een bezoek aan de toren is goed te combineren met de Heldenpoort en een wandeling door de Vár utca.

Bisschoppelijk Paleis

Het aartsbisschoppelijk paleis is het mooiste gebouw van de burchtwijk van Veszprém. Het werd tussen 1765 en 1776 gebouwd naar een ontwerp van de architect Jakab Fellner, in opdracht van bisschop Márton Padányi Bíró. Het paleis staat aan het Szentháromság tér, tegenover de Sint-Michielskathedraal en naast de Giselakapel. Sinds 1993 is Veszprém een aartsbisdom; het paleis is de residentie van de aartsbisschop.

Een deel van het paleis is als museum te bezoeken. Je loopt door de barokke stijlkamers met historische meubels, schilderijen, fresco’s en kachels, die een goed beeld geven van het leven van een kerkvorst in de achttiende eeuw. Het paleis bezit ook een waardevolle bibliotheek en een archief. Vlak naast het paleis staat de Giselakapel, de oudste bewaarde kapel in de burchtwijk, met fresco’s uit de dertiende eeuw. Het paleis en de kapel zijn goed te combineren met een bezoek aan de kathedraal en de schatkamer van het aartsbisdom aan hetzelfde plein.