Aken: de Domstad van Duitsland

Aken is een stad met ongeveer 250.000 inwoners in het westen van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen. De stad ligt op enkele kilometers van de grens met Nederland en België, vlak bij het Drielandenpunt bij Vaals. Door die ligging is Aken een populaire bestemming voor een dagtrip of een korte stedentrip vanuit Nederland. De meeste bezienswaardigheden liggen in de oude binnenstad, op korte loopafstand van elkaar. Bekend zijn ook de warme bronnen, waaraan de stad haar naam en haar badtraditie dankt.

Aken werd in de Tweede Wereldoorlog zwaar gebombardeerd, maar het historische centrum heeft nog veel karakter. Het belangrijkste gebouw is de Dom. Het oudste deel daarvan, de Paltskapel, werd rond het jaar 800 gebouwd als onderdeel van de palts van Karel de Grote. De Dom staat sinds 1978 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, als eerste monument in Duitsland. Het stadhuis werd in de veertiende eeuw gebouwd op de fundamenten van de koningshal van Karel de Grote. Karel de Grote, die in Aken begraven ligt, kom je op veel plaatsen in de stad tegen.



Domschatkamer

De Domschatkamer van Aken behoort tot de belangrijkste kerkelijke schatkamers van Europa. Je ziet er kunst en voorwerpen uit verschillende periodes, vooral uit de late oudheid, de tijd van Karel de Grote en de Ottoonse tijd. De bekendste stukken zijn het Lotharkruis, de Karelsbuste en de Proserpinasarcofaag. Het Lotharkruis werd rond het jaar 1000 gemaakt. Het heeft een kern van eikenhout, bekleed met goud, edelstenen en een antieke camee met keizer Augustus. Bij belangrijke vieringen wordt het kruis nog steeds gebruikt.

De Karelsbuste is een vergulde zilveren reliekbuste uit de veertiende eeuw met een deel van de schedel van Karel de Grote. In de marmeren Proserpinasarcofaag uit de Romeinse tijd werd Karel de Grote waarschijnlijk begraven. De Domschatkamer ligt naast de Dom. Kaartjes koop je bij de Dom Information. Let op: de schatkamer heeft eigen openingstijden, die afwijken van die van de Dom. Je kunt het museum bezoeken met een gids of met een audiotour.



Dom van Aken

De Dom van Aken vormt het hart van de oude binnenstad. Het oudste deel is de achthoekige Paltskapel, die rond het jaar 800 werd gebouwd als kerk van de palts van Karel de Grote. Karel de Grote werd hier in 814 begraven. Van 936 tot 1531 werden in de Dom ruim dertig Duitse koningen gekroond. In de veertiende eeuw kwam er een groot gotisch koor bij, met ramen van ruim 25 meter hoog. In 1978 werd de Dom als eerste monument in Duitsland op de Werelderfgoedlijst van UNESCO geplaatst.
domavanaken
In het gotische koor staat het gouden Karelsschrijn met de relieken van Karel de Grote. Op de bovengalerij staat de stenen troon van Karel de Grote, die je alleen met een rondleiding kunt zien. De benedenverdieping van de Dom is gratis te bezoeken, behalve tijdens de diensten. Voor het maken van foto’s wordt een bijdrage van een euro gevraagd. Meer tips voor je bezoek lees je op de Dom van Aken bezoeken.

Stadhuis van Aken

Het stadhuis van Aken staat op de plek van de koningshal van de palts die Karel de Grote rond het jaar 800 liet bouwen. Van die palts was in de dertiende eeuw weinig meer over. In de eerste helft van de veertiende eeuw werd op de fundamenten van de koningshal een gotisch stadhuis gebouwd. Van het Karolingische gebouw is de Granusturm aan de oostkant nog herkenbaar. In de grote zaal op de bovenverdieping werden na hun kroning in de Dom de Duitse koningen gefêteerd.

Bij een grote brand in 1656 raakte het stadhuis zwaar beschadigd. Bij het herstel kreeg het een barok uiterlijk. In de negentiende eeuw kreeg het gebouw weer een gotische uitstraling. In de Tweede Wereldoorlog werd het opnieuw zwaar getroffen en daarna hersteld. Het stadhuis is te bezoeken. Je loopt een route langs onder meer de Witte Zaal in barokstijl, de Raadzaal, de Vredeszaal, de Werkmeesterkeuken en de Kroningszaal, waar replica’s van de rijkskleinodiën te zien zijn. Hier wordt ook elk jaar de Karlspreis uitgereikt.

Couvenmuseum

Het Couvenmuseum laat zien hoe de rijke burgers van Aken in de achttiende en het begin van de negentiende eeuw woonden. Het museum is genoemd naar de architecten Johann Joseph Couven en zijn zoon Jakob Couven, die in die tijd veel gebouwen in Aken en omgeving ontwierpen. De verdiepingen zijn ingericht als stijlkamers in barok, rococo, classicisme en biedermeier, met meubels die grotendeels in de regio zijn gemaakt.

Het museum opende in 1929 in een stadspaleis. In de Tweede Wereldoorlog brandde dat gebouw uit, maar het grootste deel van de collectie werd gered. Na de oorlog kreeg het museum een nieuwe plek in Haus Monheim aan de Hühnermarkt, waar het nog steeds gevestigd is. Op de begane grond is een oude apotheek ingericht. Het museum maakt deel uit van de Route Charlemagne, een route langs de belangrijkste historische plekken en musea van Aken. Lees meer over de musea in Aken.

Printen

Aachener Printen zijn het bekendste product van Aken. Overal in de stad zie je bakkerijen en winkels die deze kruidkoeken verkopen. Printen zijn harde of zachte koeken met een kruidige smaak, vergelijkbaar met taai taai. Ze worden gemaakt met onder meer anijs, kruidnagel en kaneel, en gezoet met stroop en suiker. De naam komt van het Nederlandse woord prent, omdat het deeg vroeger in houten vormen met afbeeldingen werd gedrukt.

Er zijn veel varianten, met en zonder chocolade, met noten of met marsepein, en hard of zacht van structuur. Iedere bakker heeft zijn eigen recept, en veel bakkerijen gebruiken recepten die al generaties in de familie zijn en die ze geheimhouden. De naam Aachener Printen is in de Europese Unie beschermd: alleen koeken die in Aken en enkele omliggende gemeenten worden gemaakt, mogen zo heten. Printen zijn het hele jaar te koop, maar vooral rond de kerstmarkt zijn ze populair.

Winkelen in Aken

Het centrum van Aken bestaat uit kleine winkelstraatjes en enkele grotere winkelstraten. In de grotere straten, zoals de Adalbertstraße, liggen de meeste winkelketens en warenhuizen. Aan het einde van de Adalbertstraße ligt het winkelcentrum Aquis Plaza, dat in 2015 opende en veel winkels en restaurants onder één dak heeft. Ook het overdekte winkelcentrum Elisengalerie ligt in het centrum, vlak bij de Elisenbrunnen.

In de straatjes rond de Dom en het stadhuis vind je kleinere winkels en boetieks, met onder meer mode, boeken, kunst en woonaccessoires. Hier zijn ook veel winkels waar je Aachener Printen en andere lokale producten kunt kopen. Een van de bekendste producenten is Lambertz, dat al sinds de zeventiende eeuw printen bakt. Let op: in Duitsland zijn de meeste winkels op zondag gesloten, behalve op een paar koopzondagen per jaar. Op zaterdag is het in de winkelstraten vaak druk, vooral met bezoekers uit Nederland en België.

Katschhof

Het Katschhof is het plein tussen de Dom en het stadhuis van Aken. Het plein volgt grotendeels de rechthoek van de binnenhof van de palts van Karel de Grote. Aan de zuidkant stond de paltskapel, nu de Dom, en aan de noordkant de koningshal, waarop later het stadhuis werd gebouwd. Sinds 1982 is het plein autovrij. Aan de oostkant staat het Centre Charlemagne, het stadsmuseum van Aken.

De naam Katschhof verwijst naar de schandpaal die hier tot omstreeks 1790 stond. In de taal van Aken heette die Kaks. Het plein wordt gebruikt voor allerlei evenementen. In december maakt het deel uit van de kerstmarkt, en in de zomer worden er concerten en andere voorstellingen gehouden. Vooral in de avond, als de Dom en het stadhuis verlicht zijn, heb je vanaf het Katschhof een mooi uitzicht op beide gebouwen. Vanaf het plein zie je ook goed de Granusturm, het oudste deel van het stadhuis.

Am Knipp

Am Knipp is een traditioneel restaurant aan de Bergdriesch, net buiten de oude binnenstad van Aken, op ongeveer vijf minuten lopen van de Dom. Het restaurant bestaat sinds 1698 en geldt als het oudste restaurant van de stad. Ook het interieur ademt die lange geschiedenis. Aan de muren en het plafond hangen veel koperen en tinnen potten en pannen, en de houten tafels en lambrisering geven de zaak een gezellige sfeer.

Op de kaart staan vooral regionale gerechten, eenvoudig en huisgemaakt. Daarbij kun je een Duits bier of een glas wijn drinken. Het restaurant is populair bij inwoners en bezoekers, dus reserveren is verstandig, vooral in het weekend en tijdens de kerstmarkt. Am Knipp is alleen in de avond open en op maandag en dinsdag gesloten. Kijk voor de actuele openingstijden op de website van het restaurant of bij het toeristenbureau van Aken.

Suermondt-Ludwig-Museum

Het Suermondt-Ludwig-Museum opende in 1883 als Suermondt-Museum, genoemd naar de Akense verzamelaar Barthold Suermondt. Later werd de naam uitgebreid met die van het verzamelaarsechtpaar Peter en Irene Ludwig, die het museum een groot deel van hun collectie schonken. Het museum is gevestigd in de Villa Cassalette, een stadspaleis uit de negentiende eeuw. In de jaren negentig van de twintigste eeuw kreeg het pand een moderne aanbouw, wat een groot contrast geeft.

De collectie is grotendeels tot stand gekomen door schenkingen van vermogende inwoners van Aken. Je ziet er beeldhouwwerk en schilderkunst van de middeleeuwen tot de twintigste eeuw, met onder meer laatgotische beelden en Nederlandse en Vlaamse schilderijen uit de zestiende en zeventiende eeuw. Daarnaast heeft het museum een grote verzameling grafiek, met prenten van onder anderen Rembrandt en Goya. Er worden regelmatig tijdelijke tentoonstellingen gehouden. Meer tips lees je op musea in Aken.

Het Internationale Krantenmuseum

In het Große Haus aan de Pontstraße, een van de oudste woonhuizen van Aken, is sinds 1931 het Internationale Zeitungsmuseum gevestigd. Het museum gaat terug op de verzameling van Oskar von Forckenbeck, een in Aken geboren privégeleerde die op zijn reizen kranten verzamelde. Inmiddels bestaat de collectie uit ongeveer 200.000 kranten uit de zeventiende tot de eenentwintigste eeuw.

Onder die kranten zijn veel bijzondere exemplaren, zoals eerste en laatste edities en voorpagina’s met belangrijke historische gebeurtenissen. Het grootste deel komt uit Duitsland, maar er zijn kranten uit de hele wereld. Na een grote verbouwing werd het museum in 2011 heropend, als station Media van de Route Charlemagne. In de tentoonstelling gaat het niet alleen over kranten, maar ook over de rol van media in de samenleving en over de vraag hoe nieuws tot stand komt. Het museum ligt op korte loopafstand van de Markt.

Casino van Aken

Het casino van Aken was jarenlang gevestigd in het Neue Kurhaus, een statig gebouw uit 1916 aan de rand van het Stadtpark. Het casino trok in 1976 in het gebouw en bleef er tot 2015. Daarna verhuisde het casino en stond het Kurhaus jarenlang leeg. Het Stadtpark rond het gebouw is een prettige plek om te wandelen, met grasvelden, vijvers en oude bomen. Vlakbij liggen ook het congrescentrum Eurogress en de Carolus Thermen.

De stad Aken heeft het Neue Kurhaus de afgelopen jaren grondig gerenoveerd. Na de renovatie wordt het gebouw vanaf 2026 gebruikt als locatie voor evenementen, concerten en bijeenkomsten, met een grote zaal voor ongeveer zeshonderd bezoekers. Het gebouw wordt beheerd door het congrescentrum Eurogress. Wie in Aken een casino wil bezoeken, kan het best vooraf de actuele locatie en openingstijden opzoeken. Let erop dat je in Duitse casino’s een geldig identiteitsbewijs moet laten zien.

Carolusthermen

Al eeuwenlang komen bezoekers naar Aken voor de warme bronnen. De Carolus Thermen zijn het grote thermale bad van de stad en openden in 2001 aan de rand van het Stadtpark. De baden worden gevoed met water uit de Rosenquelle, een van de warme bronnen van Aken. Het water komt met ongeveer 47 graden boven en wordt voor de baden afgekoeld tot temperaturen tussen ongeveer 18 en 38 graden. Het water ruikt licht naar zwavel en smaakt zout.

In het thermale bad zijn verschillende binnen- en buitenbaden, met onder meer stromingskanalen, whirlpools en een koud bad. Een deel van de baden loopt door naar buiten. Op de verdiepingen erboven ligt de saunawereld, met verschillende sauna’s, stoombaden en rustruimtes. Kinderen onder de zes jaar worden niet toegelaten, en kinderen van zes tot vijftien jaar alleen onder begeleiding van een volwassene. Een bezoek aan de Carolus Thermen is een goede afsluiting van een dag in de stad.

Fischmarkt

De Fischmarkt is een klein plein in het oude centrum van Aken, vlak bij de Dom. Zoals de naam zegt, werd hier vroeger vis verhandeld. De vishandel is al lang van het plein verdwenen, maar de fontein Fischpüddelchen, met een visverkoper, herinnert er nog aan. Rond het plein liggen enkele cafés en restaurants, waar je in de zomer op het terras kunt zitten.

Aan het plein staat ook het Grashaus, een van de oudste gebouwen van de stad. Het werd rond 1260 gebouwd en was tot 1349 het stadhuis van Aken. Daarna werd het gebruikt als gerechtsgebouw en gevangenis, en vanaf 1890 als stadsarchief. Sinds 2013 is het Grashaus Station Europa van de Route Charlemagne. Het is alleen te bezoeken met een groep op afspraak of tijdens rondleidingen. Vanaf de Fischmarkt loop je via een smalle doorgang naar de ingang van de Dom.

Theater van Aken

Het Theater Aachen is sinds 1825 gevestigd in een classicistisch gebouw aan de Theaterplatz, in het centrum van de stad. Het gebouw werd ontworpen door Johann Peter Cremer, met aanpassingen van Karl Friedrich Schinkel, dezelfde architecten als van de Elisenbrunnen. De voorgevel met zuilen en een driehoekig fronton is een van de herkenningspunten van de stad. In de Tweede Wereldoorlog werd het theater zwaar beschadigd en daarna herbouwd.

Het theater heeft een grote en een kleine zaal. Het is eigendom van de stad Aken en heeft een eigen opera, toneelgezelschap en orkest, het Sinfonieorchester Aachen. Op het programma staan opera, operette, musical, toneel, dans en concerten, met voorstellingen voor jong en oud. Wie langer in Aken verblijft, kan een voorstelling bijwonen. Ben je maar kort in de stad, loop dan in ieder geval even langs het gebouw. Het theater ligt op korte loopafstand van de Elisenbrunnen.

Markt

De Markt van Aken ligt aan de voorkant van het stadhuis. Rond het plein staan historische huizen met cafés, restaurants en enkele winkels. In de zomermaanden staat een groot deel van het plein vol terrassen, met uitzicht op het stadhuis. Op het plein wordt ook een weekmarkt gehouden met groente, fruit en andere producten uit de regio. In december is de Markt het middelpunt van de Akense kerstmarkt.

Midden op het plein staat de Karlsbrunnen, een fontein met een beeld van Karel de Grote. De fontein met het beeld stamt uit de zeventiende eeuw en is een van de herkenningspunten van de stad. Rond het plein beginnen verschillende straten die je naar andere bezienswaardigheden brengen. Via de Krämerstraße loop je naar de Dom, via de Pontstraße naar de Ponttor en het Krantenmuseum. Vanaf de Markt zie je ook goed hoe het stadhuis aan beide kanten wordt geflankeerd door een toren.

Elisenbrunnen

De Elisenbrunnen is een van de bekendste plekken van Aken. Het classicistische gebouw met zuilengang werd tussen 1822 en 1827 gebouwd naar een ontwerp van Johann Peter Cremer, met aanpassingen van Karl Friedrich Schinkel. Het is genoemd naar Elisabeth Ludovika van Beieren, kroonprinses van Pruisen. Al in de Romeinse tijd werden de warme bronnen van Aken gebruikt, en ook Karel de Grote waardeerde het warme water.

Het water komt uit de Kaiserquelle en is ongeveer 52 graden. Het is sterk zwavelhoudend, wat je aan de geur merkt. In de Elisenbrunnen stroomt het water uit twee kranen, zodat je het kunt aanraken en proeven. In de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw in 1943 verwoest. Na de oorlog werd het naar de oorspronkelijke plannen herbouwd en in 1953 heropend. In de Elisenbrunnen is ook het toeristenbureau van Aken gevestigd. Achter het gebouw ligt een klein park, de Elisengarten.

Ponttor

De Ponttor is een van de stadspoorten van de buitenste stadsmuur die vanaf ongeveer 1300 rond Aken werd gebouwd. De poort stamt uit het begin van de veertiende eeuw. Samen met de Marschiertor aan de zuidkant is het een van de twee bewaarde stadspoorten van die muur. De poort bestaat uit een poortgebouw en een voorpoort, die met elkaar verbonden waren door een muur. Tegenwoordig wordt de poort gebruikt door scoutinggroepen.

De Ponttor staat aan het einde van de Pontstraße, een van de oudste straten van Aken, die van de Markt naar het noorden loopt. Het deel van de straat bij de poort en de omgeving staan bekend om de vele cafés, kroegen en restaurants. Omdat de gebouwen van de technische universiteit RWTH dichtbij liggen, zijn er veel studenten. Wie snel en voordelig wil eten, vindt hier veel keus. Aan de Pontstraße ligt ook het Internationale Krantenmuseum.

Centre Charlemagne

Het Centre Charlemagne is het stadsmuseum van Aken en opende in 2014. Het museum ligt aan het Katschhof, het plein tussen de Dom en het stadhuis. Naast de tentoonstellingsruimtes zijn er een auditorium, een café en een museumwinkel. De vaste tentoonstelling vertelt de geschiedenis van Aken aan de hand van verschillende thema’s. Een deel gaat over de warme bronnen, een ander deel over de palts en de Mariakerk van Karel de Grote en een deel over Aken als kroningsstad van de Duitse koningen.

Zo krijg je een goed overzicht van de geschiedenis van de stad, van de Romeinse tijd tot nu. Daarnaast worden er regelmatig tijdelijke tentoonstellingen gehouden. Het museum is ook het begin- en eindpunt van de Route Charlemagne, die langs de belangrijkste historische plekken en musea van Aken loopt. Het museum is van dinsdag tot en met zondag open; op maandag is het gesloten. Met een museumkaart van de stad bezoek je voordelig meerdere musea.

Granusturm

De Granusturm is het oudste deel van het stadhuis van Aken en stamt nog uit de tijd van Karel de Grote. De toren werd rond het jaar 800 gebouwd als onderdeel van de palts, aan de oostkant van de koningshal. Hij was ongeveer twintig meter hoog en diende onder meer als trappenhuis en mogelijk als archief. In de veertiende eeuw, bij de bouw van het gotische stadhuis, werd de toren verhoogd.

De naam verwijst naar Granus, een Keltische god van bronnen en genezing, naar wie Aken in de Romeinse tijd Aquae Granni werd genoemd. De toren doorstond in de loop der eeuwen verschillende branden en de bombardementen van de Tweede Wereldoorlog. Hij geldt als een van de oudste nog bestaande gebouwen van Aken en een van de weinige gebouwen uit de Karolingische tijd in deze regio. De toren is het best te zien vanaf het Katschhof. Vanaf het plein zie je hoe de toren in het stadhuis is opgenomen.

Fonteinen van Aken

Aken is een stad van bronnen, en dat zie je terug in de vele fonteinen in het centrum. Veel fonteinen hebben bronzen beelden die iets vertellen over de geschiedenis of de inwoners van de stad. Een van de bekendste is de Puppenbrunnen in de Krämerstraße, tussen de Markt en de Dom. Op deze fontein staan bronzen poppen met beweegbare armen en benen, die verschillende bekende Akense figuren voorstellen, zoals een marktvrouw, een geestelijke en een carnavalsnar. Bovenop staat een haan.

Kinderen en volwassenen mogen de figuren bewegen, waardoor het een populaire plek is. Andere bekende fonteinen zijn de Karlsbrunnen op de Markt, het Fischpüddelchen op de Fischmarkt en de Geldbrunnen, die over de kringloop van het geld gaat. Wie alle fonteinen wil zien en er meer over wil weten, kan een rondleiding langs de fonteinen boeken. Je kunt ook zelf een wandeling maken met een plattegrond van het toeristenbureau.

Kerstmarkt Aken

De kerstmarkt van Aken is een van de populairste evenementen van de stad en een van de bekendste kerstmarkten van Duitsland. De markt staat rond de Dom en het stadhuis, op de Markt, het Katschhof, de Münsterplatz en in de straten daartussen, zoals de Krämerstraße en de Holzgraben. In totaal staan er ruim honderd kramen. In 2026 is de markt open van 20 november tot en met 23 december, dagelijks van 11 tot 21 uur, met enkele afwijkende tijden.

Veel kramen verkopen kerstversiering, zoals glazen kerstballen, houten figuren en kaarsen. Daarnaast zijn er veel kramen met eten en drinken. Een van de favorieten zijn de Aachener Printen, de kruidkoeken van de stad, die op de markt in allerlei varianten te koop zijn. Verder vind je er worst, gebakken champignons, Reibekuchen en andere Duitse lekkernijen. Dat alles drink je met een glas glühwein uit een speciale beker. In 2025 kreeg de markt het keurmerk Excellent European Christmas Market. Het is er vooral in het weekend erg druk.