Regensburg: middeleeuwse stad aan de Donau

Regensburg ligt in Beieren, op het noordelijkste punt van de Donau, waar de Regen in de rivier uitkomt. De stad heeft ruim 150.000 inwoners en is de vierde stad van de deelstaat. De Romeinen bouwden hier in 179 het legerkamp Castra Regina; een deel van de noordpoort, de Porta Praetoria, staat er nog. In de middeleeuwen was Regensburg een rijke handelsstad. Van 1663 tot 1806 zat hier de Immerwährender Reichstag van het Heilige Roomse Rijk.

Regensburg werd in de Tweede Wereldoorlog nauwelijks verwoest. Daardoor is de middeleeuwse binnenstad grotendeels bewaard gebleven, met smalle straten, pleinen en hoge woontorens van rijke kooplieden. Sinds 2006 staat de oude stad samen met Stadtamhof op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Hoogtepunten zijn de Steinerne Brücke, de dom en het Altes Rathaus. München ligt op ongeveer 120 kilometer en Neurenberg op ruim 100 kilometer. Met een dag of twee zie je de belangrijkste plekken.



Steinerne Brücke

De Steinerne Brücke is het bekendste bouwwerk van Regensburg. De stenen brug over de Donau werd tussen ongeveer 1135 en 1146 gebouwd en is ruim 300 meter lang. De bogen zijn niet allemaal even groot, omdat de pijlers zijn aangepast aan de rivierbodem. Eeuwenlang was dit de enige brug over de Donau in de stad. De brug verbindt de oude binnenstad met de wijk Stadtamhof op de noordoever.

Sinds 2008 is de brug alleen nog open voor voetgangers en fietsers. Tussen 2010 en 2018 werd hij in fasen gerestaureerd. Op het hoogste punt zit het Bruckmandl, een stenen figuurtje dat over de stad uitkijkt. De huidige versie dateert uit 1854. Aan de stadskant staan de Brückturm en de Salzstadel. Vanaf de brug heb je een van de mooiste uitzichten op de dom en de daken van de oude stad.



Dom St. Peter

De Dom St. Peter is de belangrijkste kerk van Regensburg en geldt als het voornaamste gotische bouwwerk van Zuid-Duitsland. De bouw begon rond 1275, na een brand in de oudere kerk. Het voorbeeld was de Franse gotiek. De twee torens van 105 meter kregen pas tussen 1859 en 1869 hun spitsen; daarmee was de kathedraal na bijna zes eeuwen klaar. De torens zie je vanaf bijna elk punt in de stad.

Binnen is het middenschip bijna 32 meter hoog. De dom heeft een van de grootste verzamelingen middeleeuws glas-in-lood in het Duitse taalgebied, met ramen uit de dertiende en veertiende eeuw. De Domschatz is te zien in een apart museum. In de dom zingen de Regensburger Domspatzen, een jongenskoor waarvan de school teruggaat tot 975. Vanaf de dom loop je in een paar minuten naar de Neupfarrplatz en het Altes Rathaus.

Altes Rathaus

Het Altes Rathaus bestaat uit drie gebouwen uit verschillende eeuwen. De oudste delen stammen uit de dertiende eeuw. De Reichssaal, met de gotische erker aan het plein, werd rond 1320 gebouwd als feestzaal van de stad. De Rathausturm is ongeveer 55 meter hoog. Vanaf 1663 kwam hier de Immerwährender Reichstag bijeen, de vaste vergadering van het Heilige Roomse Rijk. Die bleef in Regensburg tot het einde van het rijk in 1806.

In het gebouw zit het museum document Reichstag. Je bezoekt de Reichssaal met het historische houten plafond en de troon van de keizer, en de zalen waar de gezanten vergaderden. In de kelder liggen cellen en de Fragstatt, de verhoorkamer met martelwerktuigen. Het Altes Rathaus is een van de musea die je goed kunt combineren met een wandeling door de binnenstad. De Haidplatz en de dom liggen om de hoek.

Salzstadel en Historische Wurstkuchl

De Salzstadel staat aan de Donau naast de Steinerne Brücke. Het grote pakhuis met het steile dak werd tussen 1616 en 1620 gebouwd voor de opslag van zout, dat per schip uit onder meer Passau en Salzburg kwam. Later zaten er een ijkkantoor en een pandjeshuis in. Sinds 2011 is in het gebouw het Besucherzentrum Welterbe gevestigd, met een tentoonstelling over de oude stad en een groot stadsmodel.

Voor de Salzstadel staat de Historische Wurstkuchl, een van de oudste worstkeukens ter wereld. Al in de veertiende eeuw is sprake van een kok bij de brug. Het huidige gebouw stamt uit 1651; aan de muur zie je de hoogwaterstanden van de Donau. Er worden kleine braadworsten gegrild, die je met zuurkool en zoete mosterd eet. Wie daarna een biertje wil, vindt aan de overkant van de brug de Spitalgarten.

Brückturm

De Brückturm staat aan de stadskant van de Steinerne Brücke. De toren met het grote uurwerk was de poort waardoor je vanaf de brug de stad binnenkwam. Vroeger stonden er drie torens bij de brug. De middelste toren werd in 1784 afgebroken en de Schwarzer Turm aan de noordkant in 1810. De Brückturm is als enige overgebleven.

Door de poort loop je direct de oude binnenstad in. Links van de toren staat de Salzstadel, en vanaf de brug zie je de torens van de dom boven de toren uitsteken. In de toren zit een klein museum over de brug en de scheepvaart op de Donau. Wie de brug oversteekt, komt aan de andere kant in Stadtamhof. De toren is een vast onderdeel van de bezienswaardigheden rond de brug.

Stadtamhof

Stadtamhof ligt aan de noordkant van de Steinerne Brücke, op een strook land tussen de Donau en de Regen. Het was eeuwenlang een eigen Beiers stadje, terwijl Regensburg een vrije rijksstad was. Pas op 1 april 1924 werd Stadtamhof bij Regensburg gevoegd. Het is nu de kleinste wijk van de stad. Sinds 2006 hoort het samen met de oude binnenstad bij het werelderfgoed van UNESCO.

Een groot deel van Stadtamhof brandde af in 1809, tijdens de slag bij Regensburg. De hoofdstraat met de kleurige huizen werd daarna herbouwd. In Stadtamhof staat de St. Mang, een vroegere kloosterkerk uit 1138 met een rococo-interieur. Langs de oevers van de Donau liggen grasvelden met uitzicht op de oude stad. Bij de brug ligt de Spitalgarten met een biertuin aan het water.

Haidplatz

De Haidplatz is een van de grootste pleinen in de oude binnenstad van Regensburg. In het midden staat de Justitiabrunnen uit 1656, met een beeld van Justitia en een smeedijzeren hek. Aan het plein staat de Goldener Turm uit de dertiende eeuw. Met ongeveer 50 meter en negen verdiepingen is dit de hoogste van de woontorens die rijke koopmansfamilies in Regensburg bouwden.

Aan de noordkant van het plein staat het Goldenes Kreuz, een gotisch patriciërshuis waar keizer Karel V meerdere keren logeerde. Het Thon-Dittmer-Palais aan de oostkant is gebouwd in classicistische stijl. In 1654 liet Otto von Guericke op de Haidplatz zijn proef met de Maagdenburger halve bollen zien. Het plein is autovrij en heeft terrassen. Het Altes Rathaus ligt op een paar minuten lopen.

Neupfarrplatz en Neupfarrkirche

De Neupfarrplatz is het grootste plein in het centrum van Regensburg. Tot 1519 lag hier de Joodse wijk. Dat jaar werd de Joodse gemeenschap uit de stad verdreven en werd de synagoge afgebroken. Op die plek begon de bouw van een bedevaartskerk voor de Schöne Maria. De bouw stopte in 1528 en de kerk werd pas in 1860 voltooid.

Toen Regensburg in 1542 protestants werd, werd de Neupfarrkirche de eerste protestantse kerk van de stad. Onder het plein zijn bij opgravingen resten van het Romeinse legerkamp en de middeleeuwse Joodse wijk gevonden. Die zijn te zien in het ondergrondse museum document Neupfarrplatz. Op het plein zelf is de plattegrond van de synagoge aangegeven. In december staat hier een van de kerstmarkten van de stad. De dom ligt om de hoek.

Bismarckplatz

De Bismarckplatz ligt aan de westkant van de oude binnenstad. Het plein ontstond in het begin van de negentiende eeuw. Architect Emanuel d’Herigoyen bouwde hier in 1803 het Präsidialpalais, met de zuilen aan de voorkant, als residentie voor de Franse gezant. In hetzelfde jaar bouwde hij aan het plein het theater van de stad. Sinds 1885 heet het plein naar Otto von Bismarck.

In het Präsidialpalais zit nu het Haus der Musik. Op het plein staan fonteinen en zijn terrassen, en de Bismarckplatz is een van de podia van het jaarlijkse jazzweekend van de stad. Aan de westkant ligt de Schottenkirche St. Jakob, een romaanse kloosterkerk met het bekende Schottenportal. Vanaf het plein loop je in een paar minuten naar de Haidplatz.

Ostentor

Het Ostentor is de oostelijke stadspoort van Regensburg en een van de bewaard gebleven poorten van de middeleeuwse stadsmuur. De bouw begon aan het eind van de dertiende eeuw. De poorttoren telt vijf verdiepingen en heeft twee achthoekige flanktorens. Door deze poort liep vroeger de weg naar het oosten, richting Wenen.

Het Ostentor ligt aan de rand van de oude binnenstad, op ongeveer een kwartier lopen van de dom. Direct naast de poort ligt het Villapark met de Königliche Villa, en een stukje verder kom je bij de Donau. Een wandeling langs het Ostentor en het park is een rustige aanvulling op de bekendere bezienswaardigheden in het centrum.

Villapark

Het Villapark ligt aan de oostkant van de oude stad, tussen het Ostentor en de Donau. Het park is aangelegd op de plek van een vroeger bastion van de stadsmuur. In het park staat de Königliche Villa, die tussen 1854 en 1856 werd gebouwd als zomerverblijf voor koning Maximiliaan II van Beieren. Architect Ludwig Foltz ontwierp het gebouw in neogotische stijl, met torentjes en trapgevels.

Het park met oude bomen werd ontworpen door Carl Effner, die ook voor de Beierse koningen werkte. Vanaf de villa kijk je uit over de Donau. Het Villapark is een rustige plek om even te zitten na een wandeling door de drukke binnenstad. Wie verder wil lopen, volgt de Donau naar het westen terug richting de Steinerne Brücke.

Haus der Bayerischen Geschichte

Het museum van het Haus der Bayerischen Geschichte opende op 5 juni 2019 aan de Donaumarkt, aan de oostkant van de oude stad. Het moderne gebouw staat aan de Donau, op loopafstand van de Steinerne Brücke. Het museum vertelt de geschiedenis van Beieren vanaf het ontstaan van het koninkrijk in 1806 tot nu.

De vaste tentoonstelling werkt met grote voorwerpen, decors en multimedia. Zo staat er een Amerikaanse legerjeep voor een foto van een verwoeste stad, als herinnering aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. De tentoonstelling loopt in tijdvakken door de negentiende en twintigste eeuw. Daarnaast zijn er wisselende tentoonstellingen. Langs de Donau loop je naar het Donau-Schiffahrtsmuseum.

Donau-Schiffahrtsmuseum

Het Donau-Schiffahrtsmuseum ligt aan de zuidoever van de Donau, tussen de Eiserne Brücke en de Steinerne Brücke. Het museum bestaat uit twee schepen. Het belangrijkste is het stoomschip Ruthof, dat in 1922 en 1923 in Regensburg werd gebouwd. Later voer het onder Hongaarse vlag als Érsekcsanád, de naam die nog op de raderkast staat.

Het schip zou worden gesloopt, maar een vereniging uit Regensburg kocht het in 1979 en haalde het terug naar de stad. In 1983 opende het museum. Aan boord zie je de machinekamer en een tentoonstelling over de scheepvaart op de Donau. Naast de Ruthof ligt het motorschip Freudenau uit 1943. Het museum is klein en goed te combineren met het Haus der Bayerischen Geschichte, dat even verderop aan de Donau ligt.

St. Emmeram en Schloss Thurn und Taxis

De basiliek St. Emmeram hoorde bij een benedictijnenklooster dat rond 739 werd gesticht bij het graf van bisschop Emmeram. De kerk is romaans van opzet, maar het interieur is barok. Tussen 1731 en 1733 gaven de gebroeders Asam de kerk stucwerk en plafondschilderingen. In de kerk ligt onder meer het graf van koningin Emma, die in 876 stierf. Sinds 1964 is de kerk een basilica minor.

Na de opheffing van het klooster in 1803 kregen de vorsten van Thurn und Taxis de gebouwen in 1812, als vergoeding voor hun posterijen. Zij maakten van het klooster Schloss St. Emmeram, dat nog steeds door de familie wordt bewoond. Het geldt als een van de grootste particuliere woonpaleizen van Europa. Een deel van het slot is met een rondleiding te bezoeken. Van hier loop je in tien minuten naar de Bismarckplatz.

Spitalgarten

De Spitalgarten ligt aan de noordkant van de Steinerne Brücke, in Stadtamhof. Het is de brouwerij en gasthof van het Katharinenspital, een hospitaal uit de dertiende eeuw dat nog steeds bestaat als stichting. De biertuin ligt direct aan de Donau, onder oude bomen. Vanaf de tafels kijk je over de rivier naar de brug en de torens van de dom.

Regensburg heeft een lange brouwtraditie. Naast Spital zijn Kneitinger en Bischofshof bekende brouwerijen in de stad, elk met een eigen gasthof. In de biertuinen eet je Beierse gerechten zoals braadworst, Leberkäse en brezels. Wie liever bij de brug blijft, kan aan de overkant terecht bij de Historische Wurstkuchl.