De Chiesa Rupestre Madonna delle Virtù e San Nicola dei Greci is een bijzonder rotskerkencomplex in de Sassi van Matera, aan de rand van Sasso Barisano. Het bestaat uit twee met elkaar verbonden kerken en meerdere uitgegraven ruimtes op verschillende niveaus. Madonna delle Virtù is de grootste: een basilica-achtige ruimte die volledig uit de rots is gehakt, met drie beuken en apsissen waar nog resten van fresco’s te zien zijn. Daarboven ligt San Nicola dei Greci, een oudere, meer Byzantijns aandoende crypte uit de negende of tiende eeuw met fresco’s en nissen.

Sinds de jaren tachtig worden de ruimtes ook gebruikt voor tentoonstellingen, waardoor je er naast historie soms ook moderne kunst ziet. Trek goede schoenen aan: je loopt over trappen en ongelijke ondergrond.

De Chiesa di Santa Maria di Idris is een opvallende rotskerk in Matera, gebouwd in en tegen de rotswand van de Monterrone, in Sasso Caveoso. Van buiten zie je vooral de kleine stenen façade en het eenvoudige klokkentorentje, maar het bijzondere zit in de ligging: de kerk lijkt letterlijk uit de rots te groeien en ligt hoog boven de wijk. Binnen bestaat een deel van de ruimte uit uitgegraven rots, met meerdere nissen en resten van fresco’s die verwijzen naar de middeleeuwse religieuze geschiedenis van Matera.

De kerk wordt vaak bezocht in combinatie met de nabijgelegen rotskerk San Giovanni in Monterrone, waarmee er een verbinding bestaat via een gang. Reken op trappen en ongelijke ondergrond; goede schoenen zijn hier geen overbodige luxe. Vanaf de omgeving heb je bovendien mooie doorkijkjes over Sasso Caveoso.

Het Palombaro Lungo is de grootste ondergrondse cisterne van Matera. Hij ligt onder de Piazza Vittorio Veneto, het centrale plein boven de Sassi, en loopt door tot onder het Palazzo dell’Annunziata. De cisterne is ongeveer 15 meter hoog en kon zo’n 5 miljoen liter water bevatten. In zijn huidige vorm stamt hij uit de negentiende eeuw, toen hij werd gebruikt om de stad van drinkwater te voorzien.

In 1991 werd de cisterne opnieuw verkend, met een rubberboot, en daarna opengesteld voor bezoekers. Je loopt over looppaden door de enorme ruimte en ziet hoe ingenieus het watersysteem van Matera was. Dat systeem van opvang en opslag droeg bij aan de plaatsing van de Sassi op de Werelderfgoedlijst van Unesco in 1993. Een bezoek kan alleen met een rondleiding en reserveren is aan te raden.

Het Museo Nazionale d’Arte Medievale e Moderna van Matera is gevestigd in Palazzo Lanfranchi, aan het hoger gelegen deel van de stad bij Piazza Pascoli, net boven de Sassi. Het museum geeft een overzicht van kunst en cultuur uit Basilicata, met aandacht voor zowel middeleeuwse religieuze kunst als latere schilderkunst. Je ziet er onder meer werken uit regionale collecties en een selectie die laat zien hoe kunst en geloof eeuwenlang samenkwamen in Zuid-Italië. Daarnaast is er ruimte voor modernere kunst, waardoor je in één bezoek meerdere periodes meepakt.

Een bekende blikvanger is het grote werk Lucania ’61 van Carlo Levi, dat veel vertelt over het leven en de identiteit van de regio. Het museum is ook praktisch: het is een goede stop als je even uit de trappen en steegjes van de Sassi wilt, of als het weer minder prettig is om lang buiten rond te lopen.

Matera is een stad van trappen en hoogteverschillen. In de Sassi loop je zelden “gewoon rechtdoor”: paden veranderen in trappen, trappen worden steegjes en een straat die vlak lijkt, blijkt ineens een afdaling naar een lager niveau. Omdat veel huizen en kerken in en op elkaar zijn gebouwd, liggen daken en terrassen vaak op hetzelfde niveau als de straat erboven. Dat maakt de stad prachtig om te zien, maar fysiek merk je het meteen.

Reken erop dat je veel op en neer loopt tussen Sasso Barisano, Sasso Caveoso en de Civita met de kathedraal. Goede schoenen met grip zijn echt belangrijk, net als een rustig tempo. In warme maanden is het slim om vroeg te starten of later op de middag te lopen, want schaduw is niet overal vanzelfsprekend. Neem water mee en plan je route: een “klein ommetje” kan hier zomaar uitlopen op tientallen traptreden extra. Als je minder goed ter been bent, kies dan voor uitzichtpunten en een kortere lus in één Sasso, in plaats van de hele stad in één keer.

Vervoer in Matera draait in de praktijk vooral om lopen, maar in en rond de Sassi zijn er ook handige alternatieven. Een populaire optie zijn de tuk-tuks: kleine driewielers die door smalle straten kunnen en vaak worden ingezet voor korte ritten of een compacte rondrit met stops bij uitzichtpunten. Daarnaast zie je elektrische open autootjes, vergelijkbaar met golfkarretjes, die vooral in het hoogseizoen veel worden gebruikt voor tours door de Sassi. Ze zijn stil, komen relatief makkelijk door het centrum en zijn prettig als je het hoogteverschil wilt beperken. Spreek altijd vooraf de prijs, duur en route af, zeker als je onderweg instapt. Houd er rekening mee dat niet alle steegjes toegankelijk zijn en dat chauffeurs vaak vaste punten aandoen. Voor wie snel van A naar B wil, blijft een combinatie van lopen en een korte rit vaak het meest praktisch.