Siena: historische stad in het hart van Toscane

Siena is na Florence en Pisa waarschijnlijk de bekendste stad van de regio Toscane. Dit is niet geheel onterecht want deze prachtige stad behoort zonder twijfel tot de belangrijkste bezienswaardigheden van Toscane en misschien wel van heel Italië. Net als veel andere steden in Italië beschikt Siena, dat vroeger als Sienna of Siëna geschreven werd, over een prachtig bewaard gebleven middeleeuwse binnenstad. Het historische centrum van Siena staat op de werelderfgoedlijst van de Unesco.
Siena is voor onze jaartelling gesticht door de Etrusken, maar het waren de Romeinen die er een kleine stad bouwden. Het zou echter nog eeuwen duren voordat Siena een stad van betekenis zou worden. Door de eeuwen heen is Siena altijd de belangrijkste rivaal geweest van de stad Florence zowel op cultureel als op politiek vlak. Ook Dante Alighieri, zelf afkomstig uit Florence, noemt Siena en de Sienezen meerdere keren in zijn meesterwerk ‘La Divina Commedia’, en niet altijd even vriendelijk.

Meer over de regio lees je op Toscane voor beginners.



Kathedraal van Siena

De Duomo di Siena, ook wel bekend als de kathedraal van Siena, is zonder twijfel het meest indrukwekkende gebouw van de stad. De kathedraal is gebouwd in de twaalfde eeuw maar tot en met de vijftiende eeuw werden er veranderingen en uitbreidingen toegevoegd. Tegenwoordig bestaat de Kathedraal van Siena uit drie delen.
Als eerste natuurlijk de kathedraal zelf met zijn vele prachtige kunstwerken. Er zijn in de duomo van Siena onder andere beelden te vinden van Michelangelo, Donatello en Bernini. Het meest indrukwekkende onderdeel van de kathedraal is verrassend genoeg de vloer. Op deze marmeren vloer zijn 56 vlakken te vinden. In deze vlakken zijn prachtige met marmer ingelegde afbeeldingen van Bijbelse taferelen te zien.
kathedraal-van-siena
Aan de zijkant van de kathedraal bevindt zich de Libreria Piccolomini. Dit deel werd aan de kathedraal toegevoegd om de bibliotheek van paus Pius II te herbergen. Op de muren bevinden zich schitterende fresco’s van Pinturicchio.
Onder de kathedraal is het baptisterium te vinden. Dit baptisterium behoort samen met de baptisteriums van Florence en Pisa tot de mooiste van Toscane en misschien wel van Italië. Binnen in de doopkapel zijn meerdere beelden van Donatello en andere beroemde kunstenaars uit de renaissance te vinden.
Om de kathedraal van Siena en de bijbehorende gebouwen te kunnen bezoeken moet je een entreekaartje kopen bij het loket. De prijs is vrij fors voor een kerkbezoek, maar het is dan ook niet zomaar een kerk.
duomo-siena



Palazzo Pubblico

Het Palazzo Pubblico is van oudsher het stadhuis van Siena. Tegenwoordig is het nog steeds in gebruik als stadhuis maar is er ook een museum in het gebouw te vinden.
De bouw van het Palazzo Pubblico startte aan het einde van de dertiende eeuw en werd in het begin van de veertiende eeuw voltooid. De onderste verdieping van het gemeentehuis is volledig bedekt met natuursteen, alle andere verdiepingen zijn gemaakt met een rode baksteen. In de loop der eeuwen is het gebouw meerdere malen uitgebreid en gerenoveerd maar het heeft nog steeds ongeveer dezelfde uitstraling als in de veertiende eeuw. Het Palazzo Pubblico moet indertijd een erg imponerend gebouw zijn geweest.
In het Palazzo Pubblico is het Museo Civico gevestigd. In dit museum zijn hoofdzakelijk schilderijen en fresco’s te vinden uit de dertiende en veertiende eeuw, zoals de fresco’s van het goede en slechte bestuur van Ambrogio Lorenzetti en de Maestà van Simone Martini.

Fonte Gaia

De Fonte Gaia is de bekendste en mooiste fontein van Siena. Dit wil nogal wat zeggen, want verspreid over de stad zijn er behoorlijk wat fonteinen en waterbassins te vinden. We zijn er zelfs één tegengekomen met een neushoorn erop. De fontein is te vinden op het hoogste deel van het Piazza del Campo, recht tegenover het Palazzo Pubblico.
De achterkant en de zijkanten van de fontein zijn rijkelijk versierd met prachtige reliëfs. Op de zijkanten zie je onder meer de schepping van Adam en de verdrijving van Adam en Eva uit het paradijs, op de achterkant de Madonna met deugden. Op het plein staat tegenwoordig niet meer de originele fontein die Jacopo della Quercia in 1419 voltooide, maar een kopie van Tito Sarrocchi uit de negentiende eeuw. De fontein wordt gevoed met water uit de bottini, een kilometerslang stelsel van ondergrondse gangen.

Libreria Piccolomini

De Libreria Piccolomini is onderdeel van de kathedraal van Siena. De bibliotheek is gevestigd in een zijbeuk van de kerk. De bibliotheek is gebouwd aan het einde van de vijftiende eeuw in opdracht van kardinaal Francesco Todeschini Piccolomini, aartsbisschop van Siena en later zelf paus Pius III. Het was de bedoeling om in deze bibliotheek de enorme boekenverzameling van zijn oom, paus Pius II, te bewaren. Een aantal van deze indrukwekkende boeken is nog steeds te zien in de bibliotheek. Het allermooiste onderdeel van deze ruimte zijn echter de prachtige fresco’s van Pinturicchio. De fresco’s vertellen het verhaal van het leven van paus Pius II. De kleuren van de fresco’s verkeren in een indrukwekkende staat. Het lijkt alsof ze pas gisteren geschilderd zijn. Jammer genoeg mag er in deze ruimte niet gefotografeerd worden.

Palazzo Salimbeni

Het Palazzo Salimbeni is een gotisch paleis in het historische centrum van Siena aan het Piazza Salimbeni. Het paleis is gebouwd in de veertiende eeuw op de plek van een ouder versterkt complex. Vanaf 1877 kreeg het onder architect Giuseppe Partini een fikse neogotische make-over en zijn huidige uiterlijk. Tegenwoordig is het paleis het hoofdkantoor van de bank Monte dei Paschi di Siena. Dit is de oudste nog steeds bestaande bank ter wereld. De officiële oprichting van deze bank gebeurde in 1472 en is vandaag de dag nog steeds één van de grootste en belangrijkste banken van Italië.
In het paleis is ook de kunstcollectie te vinden die de bank in de loop der eeuwen heeft verzameld, met werk van onder meer Pietro Lorenzetti en Sassetta.

Chiesa della Santissima Annunziata

In het oude ziekenhuis Santa Maria della Scala is de Chiesa della Santissima Annunziata te vinden. Deze prachtige kerk is in 1257 gebouwd om de oorspronkelijke kapel van het ziekenhuis uit de elfde eeuw te vervangen. In de tweede helft van de vijftiende eeuw werd de kerk volledig verbouwd. Francesco di Giorgio Martini ontwierp toen de decoratie van de apsis en van het prachtige cassetteplafond. Het grote fresco achter het altaar, de Piscina probatica, is van later datum: Sebastiano Conca schilderde het in 1731 en 1732.
Veel mensen bezoeken deze kerk aan het Piazza del Duomo niet. Dit heeft voornamelijk te maken met het feit dat de kerk tegenover de indrukwekkende kathedraal van Siena staat en hierdoor wat wegvalt. Een vlug bezoekje aan de Chiesa della Santissima Annunziata is echter meer dan de moeite waard en vergeet vooral niet omhoog te kijken.

Roltrappen

Om de vele hoogteverschillen in Siena voor de inwoners en de toeristen wat draaglijker te maken, zijn er in de stad roltrappen aangelegd. Jammer genoeg zijn deze roltrappen niet op alle plaatsen in de stad te vinden. De meest gebruikte roltrappen bevinden zich in de buurt van de parkeerplaats San Francesco.
Deze roltrappen, de Risalita di San Francesco, zijn in 2000 in gebruik genomen om het forse hoogteverschil gemakkelijk te kunnen overbruggen. Het traject is zo’n 120 meter lang en neemt je mee door de oude stadsmuren van Siena. Jaarlijks maken ongeveer 1 miljoen mensen gebruik van de roltrappen.

De roltrappen zijn dag en nacht open en gratis te gebruiken. Boven kom je uit in de buurt van de Basiliek van San Francesco, van waaruit je in een paar minuten in het centrum staat.

Basilica San Domenico

De Sint-Dominicusbasiliek van Siena is gebouwd tussen de dertiende en vijftiende eeuw. De basiliek is gebouwd door de Rooms-katholieke bedelorde de dominicanen. Deze startten in 1226 met de bouw van deze immense kerk bovenop de Camporegio-heuvel. In de veertiende eeuw werd de kerk uitgebreid met een grote klokkentoren.
De plattegrond van de kerk heeft de vorm van een Egyptisch kruis, ook wel tau-kruis genoemd. Door de eeuwen heen heeft de kerk wel aan een aantal rampen blootgestaan. Zo is de kerk tijdens een grote brand in 1532 bijna helemaal verwoest en liep ze bij een aardbeving in 1798 opnieuw zware schade op. Beide keren werd de huidige basiliek weer in ere hersteld.
De basiliek kan gratis bezocht worden maar het maken van foto’s is er jammer genoeg niet toegestaan. In de Sint-Dominicusbasiliek zijn enkele kunstwerken te vinden van vooraanstaande Italiaanse kunstenaars zoals Sodoma, Ventura Salimbeni en Sano di Pietro.

Fontebranda

De Fontebranda is een bijzonder mooi oud waterbassin in de historische binnenstad van Siena. Je komt het waterbassin tegen aan de linkerkant, meteen als je de stad binnenloopt via de Via Fontebranda. Het water komt via de bottini, een kilometerslang stelsel van ondergrondse gangen dat water uit de heuvels rond Siena naar de stad leidt. Het bassin was verdeeld in drie stukken: het eerste deel was bedoeld als drinkwater, het tweede om dieren te laten drinken en het derde om in te wassen. Een fontein op deze plek wordt al in 1081 genoemd, maar de huidige Fontebranda van baksteen en travertijn is in 1246 gebouwd door Giovanni di Stefano.

Santa Caterina en het hotel Alma Domus

Santa Caterina is een klooster en een hotel in het historische centrum van Siena. Deze combinatie lijkt bijzonder maar in Toscane zijn tegenwoordig behoorlijk wat kloosters te vinden die gedeeltelijk als hotel functioneren. Dit heeft natuurlijk alles te maken met het teruglopende aantal kloosterlingen en de relatief hoge huisvestingskosten die daarmee gepaard gaan. Ik moet zeggen dat het een bijzondere ervaring om in een klooster te slapen dat nog steeds in gebruik is. Het bijbehorende hotel heet Alma Domus en er zijn kamers in verschillende prijsklassen te verkrijgen. Zelf sliep ik in de goedkoopste kamer; deze lijkt nog het meest op de oude kloosterkamers. Wie wat meer luxe wil, heeft de keuze uit twee duurdere kamers.
Onder het hotel zijn de kerk en de oude binnenplaats van het klooster te vinden. Deze zijn prachtig gerestaureerd en behoren tot de verborgen pareltjes van Siena.

Parkeren in Siena

Als toerist moet je uitkijken waar je de auto parkeert. Dit mag namelijk niet binnen de oude stadsmuren. Sterker nog, je auto mag hier binnen helemaal niet komen. Doe je dat wel dan kun je een forse boete verwachten. Veel hotels hebben echter een regeling met de gemeente dat auto’s van gasten even binnen de muren mogen om de spullen af te geven.
De auto parkeer je dan ook het beste ergens aan de rand van de stad. Er zijn enkele grote parkeergarages te vinden. De kosten hiervan zijn echter behoorlijk, reken op minimaal dertig euro per dag. Beter kun je de auto in één van de straatjes aan de rand van de stad parkeren. Hiervoor moet je wel wat langer rondjes rijden, maar de uitgespaarde kosten maken veel goed.

Piazza del Campo

Het Piazza del Campo is het centrale plein van Siena. Het plein is gebouwd in de vorm van een schelp. Aan het rechte stuk van het plein is het Palazzo Pubblico met de Torre del Mangia te vinden. Daar omheen zijn in een grote boog verschillende restaurants en winkels te vinden. Op het hoogste deel van het plein staat de Fonte Gaia.
Op het plein wordt ieder jaar tweemaal de Palio delle Contrade verreden. Deze paardenraces vormen het hoogtepunt van het jaar in Siena. Het is een strijd tussen de zeventien verschillende wijken van de stad. Tijdens dit immense evenement is het Piazza del Campo compleet gevuld met inwoners van de stad en toeristen die hun favoriete wijk aanmoedigen. De rest van het jaar is het plein de plaats om te genieten van een hapje en een drankje met een geweldig uitzicht op het Palazzo Pubblico en de Torre del Mangia.

Complesso Museale Santa Maria della Scala

Het Complesso Museale Santa Maria della Scala is een enorm museumcomplex dat te vinden is aan het Piazza del Duomo. Het gebouw heeft eeuwenlang als ziekenhuis gediend. Het was één van de oudste en grootste ziekenhuizen ter wereld. Het ziekenhuis werd opgericht door de kanunniken van de kathedraal en wordt voor het eerst genoemd in een document uit 1090. Volgens een hardnekkige legende uit Siena zou het al in de negende eeuw bestaan hebben, gesticht door een schoenmaker met de naam Sorore.
Het ziekenhuis bleef in gebruik tot 1995. Daarna werd het complex verbouwd tot museum. Wat begon als een klein museum is tegenwoordig uitgegroeid tot een immens museum dat zich uitstrekt over meerdere verdiepingen, waarvan zo’n 13.000 vierkante meter voor het publiek is opengesteld. Momenteel worden delen van het museum nog steeds gerenoveerd. Als dit klaar is zal het museum nog verder doorgroeien.

Palio delle Contrade

De Palio is een paardenrace met een traditie die teruggaat tot de middeleeuwen. De huidige rondjesrace op het Piazza del Campo wordt sinds de zeventiende eeuw verreden. De race gaat tussen de 17 wijken van Siena. Ieder jaar mogen er slechts tien wijken meedoen aan de race. Dit zijn altijd de zeven die bij de vorige editie op die datum niet meededen en drie wijken die volgens een loting gekozen worden. Deze strijd tussen de wijken is van ongekend belang voor de inwoners van een wijk. De hele wijk van jong tot oud loopt uit om zijn team aan te moedigen. De verschillende teams onderscheiden zich van elkaar door de kleuren van de wijk te dragen. De kleuren van de wijk zijn te zien op de vlaggen en de straatlantaarns die door de hele wijk hangen.
Jaarlijks wordt de Palio tweemaal verreden. Er wordt gezegd dat de eerste op 2 juli voor de inwoners van de stad is en de tweede op 16 augustus voor de toeristen. Hier merk je tijdens de races echter maar weinig van. Wil je de Palio in Siena bezoeken, dan doe je er goed aan minimaal een jaar van tevoren een hotel in de stad te boeken en je kaartjes voor het evenement ruim van tevoren te reserveren.

De straatverlichting van Siena

We weten dat het een kwestie van smaak is, maar zelden hebben we zulke lelijke straatverlichting gezien als in het centrum van Siena. Terwijl we door de straten liepen viel ons op dat het design per straat verschilde. Zo waren de lampen in de ene straat rijkelijk versierd met vissen en in de andere met vogels of sierlijke vormen. Dit klinkt op zich niet zo heel erg maar het is de omgekeerde kroonluchter die er iedere keer weer bovenop staat. Deze lampen zorgen voor een vreemd licht in de avonduren, waardoor het zo goed als onmogelijk is om mooie avondfoto’s van de stad te maken.
Later kwamen we erachter dat de lampen net als de vlaggen alles te maken hebben met de Palio delle Contrade die tweemaal per jaar in de stad wordt gehouden.

 

Torre del Mangia

De Torre del Mangia is de klokkentoren van het Palazzo Pubblico aan het Piazza del Campo in Siena. De toren is gebouwd in de eerste helft van de veertiende eeuw door de gebroeders Muccio en Francesco di Rinaldo.
Bijzonder is dat de bovenzijde van de 88 meter hoge toren (102 meter tot aan de bliksemafleider) in een andere stijl is gebouwd dan de onderzijde. De onderzijde is net als het Palazzo Pubblico gebouwd in de gotische stijl terwijl de bovenzijde een veel ingetogener stijl heeft. Deze werd dan ook iets later toegevoegd aan de toren. Er was toen net een pestepidemie in de stad geweest wat de verandering van stijl kan verklaren. De klokken van de toren worden nog steeds gebruikt tijdens speciale feestdagen en natuurlijk tijdens de Palio.
De toren kan bezocht en beklommen worden. Je moet er dan wel rekening mee houden dat het een lange klim via smalle trappen naar boven is. Je wordt wel beloond met een prachtig uitzicht over Siena en de omliggende heuvels en dalen.